Trang Chủ
Chi trả kịp thời và hiệu quả có ý nghĩa then chốt trong việc duy trì ổn định hệ thống tài chính – ngân hàng và củng cố niềm tin của người gửi tiền.
Theo Bộ nguyên tắc cơ bản của IADI, mục tiêu đặt ra là chi trả cho phần lớn người gửi tiền trong vòng bảy ngày làm việc kể từ khi sự kiện chi trả xảy ra. Tuy nhiên, thực tiễn quốc tế cho thấy đây vẫn là một mục tiêu khó đạt được đối với nhiều hệ thống BHTG.
Trên cơ sở các bài học rút ra từ các sự kiện ngân hàng đổ vỡ, đặc biệt là các biến động trong năm 2023, IADI đã ban hành tài liệu chính sách năm 2026 nhằm phân tích sâu các rào cản chính đối với chi trả nhanh và đề xuất các khuyến nghị cụ thể để nâng cao hiệu quả chi trả BHTG.
Tài liệu được chuẩn bị bởi Ủy ban Kỹ thuật về Chi trả (Reimbursement Technical Committee), với sự đóng góp ý kiến từ các thành viên của Ủy ban Hội đồng chính sách (Policy Council Committee), các thành viên IADI và Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF).
Thực trạng và thách thức trong chi trả BHTG
Nghiên cứu và khảo sát của IADI cho thấy, giai đoạn 2016–2021, trong 51% các trường hợp chi trả được phân tích, chưa đến 75% người gửi tiền được chi trả trong vòng 7 ngày làm việc. Thách thức này càng rõ rệt hơn khi loại trừ các trường hợp chi trả thông qua giao dịch mua và tiếp nhận (P&A), với 59% các trường hợp chi trả trong vòng 7 ngày làm việc. Các dữ liệu từ Khảo sát thường niên của IADI năm 2024 tiếp tục củng cố đánh giá trên. Gần 30% các tổ chức BHTG tham gia khảo sát cho biết họ không thể bắt đầu quy trình chi trả trong vòng 7 ngày làm việc. Hơn nữa, trong số 9 tổ chức BHTG có các trường hợp chi trả trong năm 2023 và cung cấp thông tin về thời gian chi trả, chỉ có 3 tổ chức báo cáo đã chi trả cho hơn 75% người gửi tiền trong vòng 7 ngày làm việc.
Ba thách thức lớn nhất cản trở khả năng chi trả nhanh của tổ chức BHTG bao gồm: (i) chất lượng và khả năng tiếp cận thông tin người gửi tiền; (ii) việc thiếu kiểm tra thường xuyên các hệ thống và quy trình chi trả; và (iii) mức độ ứng dụng công nghệ còn hạn chế hoặc chưa đồng bộ.
Những thách thức này có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, nếu không được giải quyết một cách tổng thể, sẽ tiếp tục cản trở khả năng chi trả nhanh chóng và hiệu quả của các tổ chức BHTG.
Vai trò then chốt của thông tin người gửi tiền
Thông tin người gửi tiền là nền tảng của toàn bộ quy trình chi trả. Dữ liệu không đầy đủ, không chính xác hoặc không sẵn có kịp thời sẽ làm chậm quá trình xác định số tiền được bảo hiểm, gây phát sinh tranh chấp và kéo dài thời gian chi trả.
Tài liệu của IADI chỉ ra rằng chất lượng kém của dữ liệu người gửi tiền là rào cản phổ biến nhất và có tác động lớn nhất đối với việc chi trả nhanh. Nhiều tổ chức BHTG không có quyền truy cập trực tiếp vào dữ liệu người gửi tiền trước khi ngân hàng đổ vỡ, hoặc chỉ tiếp cận dữ liệu thông qua cơ quan giám sát, dẫn đến bị động trong công tác chuẩn bị.
Để khắc phục tình trạng này, IADI khuyến nghị các tổ chức BHTG cần có thẩm quyền pháp lý rõ ràng để: Tiếp cận trực tiếp và thường xuyên thông tin người gửi tiền; Quy định nội dung và định dạng dữ liệu mà các tổ chức tham gia BHTG phải cung cấp; Rà soát trước dữ liệu và yêu cầu khắc phục các sai sót được phát hiện.
Nhìn chung, tổ chức BHTG cần có khả năng tiếp cận thường xuyên, tối thiểu, các thông tin sau: Thông tin người gửi tiền chính xác và cập nhật, bao gồm tính đủ điều kiện và thông tin liên hệ; số lượng, số dư và loại tài khoản mà mỗi người gửi tiền nắm giữ; và số tiền gửi được bảo hiểm.
Một công cụ quan trọng được nhấn mạnh là Hồ sơ khách hàng hợp nhất (Single Customer View – SCV), cho phép tổng hợp toàn bộ tiền gửi đủ điều kiện bảo hiểm của một người gửi tiền trên nhiều tài khoản khác nhau. SCV được chuẩn hóa và cập nhật thường xuyên là điều kiện tiên quyết để tự động hóa và đẩy nhanh quy trình chi trả.
Thông tin do các tổ chức thành viên cung cấp sẽ bao gồm dữ liệu nhạy cảm và bảo mật. Do đó, cần xem xét các biện pháp bảo mật, bao gồm các biện pháp giảm thiểu rủi ro tấn công mạng khi xây dựng quy trình tiếp nhận dữ liệu.
Kiểm tra và diễn tập chi trả là một ưu tiên chiến lược
Bên cạnh dữ liệu, mức độ sẵn sàng vận hành của hệ thống và quy trình chi trả đóng vai trò quyết định trong các tình huống khủng hoảng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy phần lớn các tổ chức BHTG chưa coi việc kiểm tra hệ thống chi trả là một ưu tiên chiến lược.
Các cuộc diễn tập mô phỏng, kiểm tra sức chịu đựng hay tự đánh giá nội bộ thường không được thực hiện thường xuyên, hoặc chỉ mang tính hình thức. Trong khi đó, các bằng chứng thực nghiệm cho thấy các tổ chức BHTG thường xuyên diễn tập và kiểm tra sức chịu đựng của hệ thống có tỷ lệ chi trả trong vòng 7 ngày làm việc cao hơn đáng kể.
IADI nhấn mạnh rằng việc kiểm tra hệ thống chi trả cần được nhìn nhận như một hoạt động chiến lược. Các cuộc kiểm tra nên được thực hiện toàn diện, từ thu thập dữ liệu, tính toán số tiền được bảo hiểm, lựa chọn kênh chi trả, truyền thông tới người gửi tiền cho đến phối hợp với các thành viên trong Mạng an toàn tài chính và các nhà cung cấp dịch vụ bên thứ ba.
Đặc biệt, các kịch bản kiểm tra nên mô phỏng sát thực tế và từng bước đưa vào các tình huống căng thẳng như sự cố công nghệ, tấn công mạng, thiếu hụt nhân sự hoặc nhiều tổ chức tín dụng đổ vỡ đồng thời.
Công nghệ và sự thay đổi kỳ vọng của người gửi tiền
Các biến động ngân hàng trong năm 2023 cho thấy rõ tác động của công nghệ và mạng xã hội đối với hành vi người gửi tiền. Ngày nay, người gửi tiền kỳ vọng có thể tiếp cận tiền của mình gần như ngay lập tức, kể cả trong tình huống ngân hàng đổ vỡ. Nếu kỳ vọng này không được đáp ứng, niềm tin có thể suy giảm nhanh chóng và làm trầm trọng thêm bất ổn tài chính.
Trong bối cảnh đó, công nghệ mở ra nhiều cơ hội để các tổ chức BHTG rút ngắn thời gian chi trả. Các giải pháp như thanh toán điện tử, thanh toán tức thời, cổng thông tin trực tuyến, ứng dụng di động và định danh số đã được triển khai thành công tại nhiều quốc gia như Brazil, Na Uy, Ukraine, Hàn Quốc hay Nigeria.
Thanh toán tức thời cho phép chuyển tiền đến người gửi tiền gần như ngay lập tức sau khi giao dịch được khởi tạo, trong khi các cổng thông tin trực tuyến giúp người gửi tiền tra cứu thông tin, xác nhận danh tính và lựa chọn phương thức nhận tiền một cách thuận tiện.
Tuy nhiên, IADI cũng lưu ý, việc ứng dụng công nghệ cần đi kèm với các biện pháp bảo đảm an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và phòng chống gian lận. Đồng thời, các tổ chức BHTG vẫn cần duy trì các kênh chi trả và giao tiếp truyền thống để bảo đảm tính bao trùm đối với những nhóm người gửi tiền không quen thuộc với công nghệ số.
Tóm lại, trong tài liệu nghiên cứu, IADI cho rằng không tồn tại một giải pháp đơn lẻ để bảo đảm chi trả nhanh chóng và hiệu quả. Thay vào đó, các tổ chức BHTG cần tiếp cận vấn đề một cách tổng thể và nhất quán. Trước hết, cần xây dựng một khuôn khổ pháp lý cho phép tổ chức BHTG giữ vai trò trung tâm trong việc quản lý và sử dụng thông tin người gửi tiền. Thứ hai, việc kiểm tra hệ thống và quy trình chi trả cần được thể chế hóa như một hoạt động thường xuyên, mang tính chiến lược. Thứ ba, các tiến bộ công nghệ cần được khai thác một cách chủ động nhưng thận trọng, phù hợp với điều kiện thực tế và mức độ sẵn sàng của người gửi tiền.
Khi rủi ro tài chính ngày càng phức tạp và tốc độ lan truyền thông tin ngày càng nhanh, khả năng chi trả tiền gửi kịp thời không chỉ là một yêu cầu kỹ thuật, mà đã trở thành một yếu tố cốt lõi của ổn định tài chính. Những khuyến nghị chính sách của IADI vì vậy có ý nghĩa quan trọng đối với các quốc gia đang rà soát, hoàn thiện hoặc hiện đại hóa hệ thống BHTG.
HL
https://www.iadi.org/2026/01/selected-aspects-for-a-prompt-and-effective-reimbursement/
