Trang Chủ
Thực trạng nhận thức người gửi tiền về tổ chức tham gia BHTG
Kết quả khảo sát nhận thức người gửi tiền về BHTG năm 2025 do Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (BHTGVN) thực hiện cho thấy công chúng có xu hướng đồng nhất tổ chức tham gia BHTG với ngân hàng thương mại. Đây là điều dễ hiểu, bởi ngân hàng thương mại là kênh gửi tiền phổ biến, có độ hiện diện lớn trong đời sống tài chính của người dân. Theo khảo sát, 86,1% người trả lời cho rằng tiền gửi tại ngân hàng thương mại thuộc phạm vi được BHTG bảo vệ. Tuy nhiên, mức độ nhận diện giảm rõ rệt đối với các loại hình tổ chức tín dụng khác cũng thuộc diện bắt buộc tham gia BHTG. Tỷ lệ nhận diện đúng đối với chi nhánh ngân hàng nước ngoài đạt 58,6%, quỹ tín dụng nhân dân đạt 57,3%, ngân hàng hợp tác xã đạt 47,3% và tổ chức tài chính vi mô đạt 45,5%.
Đáng chú ý, khảo sát còn chỉ ra sự nhầm lẫn về bản chất giữa tổ chức nhận tiền gửi được bảo hiểm và các định chế đầu tư. Có 8,2% người trả lời cho rằng quỹ đầu tư là đối tượng được BHTG bảo vệ, trong khi quỹ đầu tư không thuộc phạm vi BHTG; đồng thời 7,7% người được hỏi cho biết không rõ loại hình tổ chức nào tham gia BHTG. Trong bối cảnh ngân hàng và các định chế tài chính ngày càng phân phối đa dạng sản phẩm, từ tiền gửi tiết kiệm đến trái phiếu, bảo hiểm, chứng chỉ quỹ và các sản phẩm đầu tư khác, khoảng trống nhận thức này có thể dẫn đến kỳ vọng bảo vệ sai lệch.
Nếu áp dụng tiêu chí đánh giá chặt chẽ hơn, chỉ 32,5% người gửi tiền trả lời đúng tất cả các loại hình tổ chức tham gia BHTG. Có sự chênh lệch giữa hành vi gửi tiền thực tế và nhận thức pháp lý của người gửi tiền. Trong mẫu khảo sát, toàn bộ người được hỏi được tiếp cận trực tiếp tại các tổ chức thuộc diện bắt buộc tham gia BHTG. Tuy nhiên, khi được hỏi có đang gửi tiền tại tổ chức tham gia BHTG hay không, chỉ 65,7% trả lời “Có”, trong khi 34,3% trả lời “Không”. Đây có thể là dấu hiệu cho thấy tình trạng người dân giao dịch tại tổ chức tín dụng được BHTG bảo vệ nhưng không biết hoặc không chắc tổ chức đó tham gia BHTG. Khoảng trống nhận thức càng thể hiện rõ hơn ở các loại hình tổ chức tín dụng ngoài ngân hàng thương mại. Theo khảo sát, có tới 42,7% người dân không biết quỹ tín dụng nhân dân là tổ chức tham gia BHTG; 54,5% không nhận diện được tổ chức tài chính vi mô; và 52,7% không nhận diện được ngân hàng hợp tác xã thuộc diện tham gia BHTG.
Khác biệt giữa thành thị và nông thôn cũng gợi mở thêm yêu cầu truyền thông theo nhóm đối tượng. Tỷ lệ người trả lời “Có” khi được hỏi có đang gửi tiền tại tổ chức tham gia BHTG ở khu vực nông thôn đạt 73,08%, cao hơn khu vực thành thị là 59,21%. Điều này có thể là do tại khu vực thành thị, người dân tiếp xúc với nhiều sản phẩm tài chính đa dạng hơn như chứng khoán, bất động sản, bảo hiểm nhân thọ, quỹ đầu tư. Càng nhiều lựa chọn tài chính, ranh giới giữa tổ chức nhận tiền gửi được bảo hiểm và tổ chức, sản phẩm không thuộc phạm vi BHTG càng dễ trở nên mơ hồ nếu không có thông tin rõ ràng.
Từ các kết quả trên, nhiệm vụ truyền thông chính sách BHTG trong giai đoạn tới không chỉ dừng ở việc làm cho công chúng biết đến chính sách. Trọng tâm cần chuyển mạnh sang giúp người gửi tiền nhận diện đúng tổ chức tham gia BHTG, hiểu đúng loại tiền gửi được bảo hiểm, phân biệt rõ sản phẩm tiền gửi với sản phẩm đầu tư, đồng thời biết cách tiếp cận nguồn thông tin chính thức khi cần thiết.
Kinh nghiệm quốc tế: nhận thức công chúng là điều kiện phát triển hệ thống BHTG hiệu quả
Nhìn từ thông lệ quốc tế, nâng cao nhận thức công chúng là một cấu phần quan trọng của hệ thống BHTG hiệu quả. Bộ nguyên tắc cơ bản phát triển hệ thống BHTG hiệu quả của Hiệp hội BHTG quốc tế (IADI) dành riêng Nguyên tắc 10 cho vấn đề nhận thức công chúng. Theo đó, nhằm bảo vệ người gửi tiền và góp phần ổn định tài chính, công chúng cần được cung cấp thông tin về lợi ích và hạn chế của BHTG một cách thường xuyên. IADI cũng nhấn mạnh việc phổ biến rộng rãi thông tin về các tổ chức tham gia BHTG và cách nhận biết các tổ chức này.
IADI khuyến nghị tổ chức BHTG phối hợp chặt chẽ với các tổ chức nhận tiền gửi được bảo hiểm và các thành viên khác trong Mạng an toàn tài chính để bảo đảm thông tin cung cấp cho người gửi tiền thống nhất, chính xác và thường xuyên. Đồng thời, pháp luật cần yêu cầu các tổ chức tham gia BHTG cung cấp thông tin chính xác về BHTG theo định dạng vàngôn ngữ do tổ chức BHTG quy định.
Nhiều quốc gia đã cụ thể hóa yêu cầu này trong thực tiễn. Tại Phần Lan, ngoài trách nhiệm cung cấp thông tin về hạn mức, các tổ chức tham gia BHTG còn thông báo cho người gửi tiền về chính sách BHTG và các sản phẩm tài chính được bảo hiểm. Tại Argentina, các tổ chức tham gia BHTG phải cung cấp cho người gửi tiền văn bản đầy đủ về khung pháp lý của tổ chức BHTG. Tại Malaysia, quy chế cung cấp thông tin về BHTG yêu cầu tổ chức tham gia BHTG cung cấp đầy đủ và chính xác thông tin về cơ chế bảo vệ của BHTG.
Các tổ chức BHTG quốc tế cũng chú trọng đa dạng hóa kênh truyền thông và phối hợp chặt chẽ hơn với các tổ chức tham gia BHTG. Philippines thành lập Trung tâm hỗ trợ cộng đồng, sử dụng mạng xã hội để tăng khả năng tiếp cận thông tin của người gửi tiền. Malaysia triển khai truyền thông qua truyền thanh, báo in, quảng cáo điện tử và hợp tác với các tổ chức tham gia BHTG. Đài Loan thực hiện truyền thông thông qua tổ chức tham gia BHTG, truyền hình, Internet, phương tiện công cộng, phát thanh, báo in và các sự kiện xã hội.
Các kinh nghiệm này cho thấy tổ chức tham gia BHTG là cầu nối truyền thông rất quan trọng - là nơi người gửi tiền mở tài khoản, gửi tiền, rút tiền, hỏi thông tin và hình thành niềm tin trực tiếp. Vì vậy, công khai thông tin về việc tham gia BHTG tại tổ chức nhận tiền gửi không chỉ là nghĩa vụ pháp lý, mà còn là kênh truyền thông chính sách có hiệu quả thực tế cao.
Bước chuyển từ niêm yết sang công khai việc tham gia BHTG
Trong bối cảnh đó, Quy chế cấp, thu hồi Chứng nhận tham gia BHTG, công khai việc tham gia BHTG do Hội đồng quản trị BHTGVN ban hành ngày 23/4/2026, có hiệu lực từ ngày 1/5/2026 có ý nghĩa quan trọng. Với 4 chương, 13 điều, Quy chế quy định quy trình, thủ tục cấp, cấp lại, tạm thu hồi, thu hồi Chứng nhận tham gia BHTG và công khai việc tham gia BHTG đối với các tổ chức tham gia BHTG. Quy chế được xây dựng theo hướng đồng bộ với Luật BHTG năm 2025, đơn giản hóa thủ tục, tăng cường công khai minh bạch và phù hợp hơn với xu hướng chuyển đổi số trong lĩnh vực ngân hàng.
Điểm mới đáng chú ý là việc chuyển từ cách tiếp cận “niêm yết bản sao Chứng nhận tham gia BHTG” sang “công khai việc tham gia BHTG”. Điều 16 Luật BHTG năm 2025 đã bỏ quy định niêm yết bản sao Chứng nhận tại tất cả các điểm giao dịch có nhận tiền gửi, thay bằng quy định tổ chức tham gia BHTG thực hiện công khai việc tham gia BHTG theo hướng dẫn của BHTGVN.
Quy chế cụ thể hóa nội dung này thông qua việc công khai Biểu tượng tham gia BHTG, được xác định là dấu hiệu nhận diện tổ chức đã tham gia BHTG do BHTGVN phát hành. Biểu tượng này hướng tới khả năng nhận diện trực quan, dễ thấy, dễ hiểu hơn đối với người gửi tiền.
Biểu tượng tham gia BHTG trên website và App Mobile Banking của tổ chức tham gia BHTG
Theo Quy chế, BHTGVN công khai danh sách các tổ chức tham gia BHTG và mẫu Biểu tượng tham gia BHTG trên Trang thông tin điện tử của BHTGVN. Các tổ chức tham gia BHTG thực hiện công khai Biểu tượng tham gia BHTG trên các nền tảng giao dịch điện tử như website, ứng dụng mobile banking và màn hình đăng nhập của máy giao dịch tự động nếu có. Việc công khai phải chính xác, đầy đủ, rõ ràng, dễ nhận biết, không gây hiểu nhầm, để các cá nhân, tổ chức liên quan được biết, tiếp cận và theo dõi.
Việc mở rộng công khai sang nền tảng số là điểm phù hợp với thực tiễn giao dịch ngân hàng hiện nay. Người gửi tiền không chỉ đến quầy giao dịch, mà còn mở tài khoản, gửi tiết kiệm, tra cứu sản phẩm và quản lý tiền gửi trên điện thoại, website, ATM/CDM. Nếu Biểu tượng tham gia BHTG được hiển thị đúng vị trí, đúng ngữ cảnh và gắn với thông tin giải thích phù hợp, chính sách BHTG sẽ tiếp cận người dân tự nhiên hơn, thay vì chỉ xuất hiện trong văn bản pháp luật hoặc tài liệu tuyên truyền chuyên biệt.
Quy chế cũng nâng cao trách nhiệm của BHTGVN và tổ chức tham gia BHTG. Theo đó, BHTGVN không chỉ thực hiện cấp, cấp lại, thu hồi, tạm thu hồi Chứng nhận, mà còn theo dõi, kiểm tra việc chấp hành quy định về công khai việc tham gia BHTG; kiến nghị Ngân hàng Nhà nước xử lý hành vi vi phạm; giải đáp vướng mắc, hướng dẫn tổ chức tham gia BHTG trong quá trình thực hiện; đồng thời quy định về nội dung, mẫu Chứng nhận và Biểu tượng tham gia BHTG.
Như vậy, văn bản này tạo nền tảng để chuẩn hóa hệ thống nhận diện chính sách BHTG trên phạm vi toàn quốc, từ điểm giao dịch vật lý đến nền tảng số, từ ngân hàng thương mại đến quỹ tín dụng nhân dân, ngân hàng hợp tác xã, tổ chức tài chính vi mô và các tổ chức tham gia BHTG khác.
Để Biểu tượng tham gia BHTG phát huy hiệu quả truyền thông
Trong việc triển khai Quy chế, vấn đề đặt ra không chỉ là bảo đảm các tổ chức tham gia BHTG thực hiện đúng quy định công khai. Quan trọng hơn, BHTGVN cần biến cơ chế này thành một công cụ truyền thông chính sách thực chất, giúp người gửi tiền nhận diện đúng và hiểu đúng quyền lợi của mình.
Trước hết, bên cạnh hướng dẫn về kích thước, màu sắc, hình ảnh của Biểu tượng tham gia BHTG,cần xem xét hướng dẫn thêm các trường hợp không được sử dụng Biểu tượng, nhất là không sử dụng theo cách khiến người dân hiểu nhầm rằng mọi sản phẩm tài chính do tổ chức tín dụng phân phối đều thuộc phạm vi BHTG.
Thứ hai, BHTGVN đã phát triển công cụ tra cứu tổ chức tham gia BHTG trên Trang thông tin điện tử. Người gửi tiền chỉ cần nhập tên ngân hàng, quỹ tín dụng nhân dân, tổ chức tài chính vi mô hoặc địa chỉ để kiểm tra tình trạng tham gia BHTG. Xem xét bổ sung đường link này qua mã QR tại điểm giao dịch, website và ứng dụng của tổ chức tham gia BHTG. Khi người dân nhìn thấy Biểu tượng tham gia BHTG, họ có thể tiếp tục kiểm chứng thông tin từ nguồn chính thức thay vì chỉ tiếp nhận một chiều.
Thứ ba, cần đào tạo cán bộ tổ chức tham gia BHTG, nhất là giao dịch viên ngân hàng, cán bộ chăm sóc khách hàng, cán bộ phụ trách sản phẩm tiền gửi, cán bộ tại quỹ tín dụng nhân dân và tổ chức tài chính vi mô - lực lượng tiếp xúc trực tiếp với người gửi tiền. Nội dung là những điểm cốt lõi của chính sách BHTG, dễ sử dụng trong tình huống giao tiếp thực tế: đối tượng được bảo hiểm, tiền gửi được bảo hiểm, tổ chức tham gia BHTG, sản phẩm nào không thuộc phạm vi bảo hiểm, hạn mức và thời hạn chi trả, nguồn tra cứu thông tin chính thức.
Thứ tư, truyền thông cần được thiết kế theo từng nhóm công chúng. Với người gửi tiền ở nông thôn, vùng sâu, vùng xa, thông điệp cần ngắn gọn, dễ hiểu, trực tiếp, thông qua điểm giao dịch, sự kiện tuyên truyền, các tổ chức đoàn thể địa phương và tài liệu hỏi - đáp đơn giản. Với người gửi tiền ở đô thị, cần tập trung làm rõ ranh giới giữa tiền gửi được bảo hiểm và sản phẩm đầu tư. Với nhóm người trẻ và sử dụng ngân hàng số, thông điệp có thể gắn với kỹ năng tài chính cá nhân. Với người cao tuổi, cần ưu tiên kênh trực tiếp, báo chí chính thống và cán bộ giao dịch.
Cuối cùng, cần nghiên cứu đo lường hiệu quả sau khi triển khai Quy chế theo các chỉ số như tỷ lệ người gửi tiền nhận diện được Biểu tượng tham gia BHTG; tỷ lệ hiểu đúng ý nghĩa của biểu tượng; tỷ lệ biết cách tra cứu tổ chức tham gia BHTG; tỷ lệ nhận diện đúng, đầy đủ các loại hình tổ chức tham gia BHTG; tỷ lệ phân biệt được tiền gửi được bảo hiểm với sản phẩm đầu tư v.v.
Khi Biểu tượng tham gia BHTG được công khai thống nhất, đúng quy định và gắn với thông tin quyền lợi cụ thể, chính sách BHTG sẽ hiện diện rõ hơn trong hoạt động giao dịch ngân hàng. Đó là cơ sở để BHTGVN không chỉ nâng cao mức độ nhận diện của công chúng, mà còn góp phần hình thành hiểu biết, kỳ vọng đúng và hành vi gửi tiền an toàn hơn, góp phần vào sự ổn định của hệ thống tài chính – ngân hàng.
Phòng TTTT
