Xã hội phi tiền mặt: Khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế

 Còn nhiều vướng mắc

Nhiều bằng chứng cho thấy việc áp dụng công nghệ thanh toán hiện đại làm tăng nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế tại các nước đang phát triển. Như Ấn Độ tiết kiệm 2 tỷ USD mỗi năm từ các khoản thất thoát trước đó; Tazania tiết kiệm 175 triệu USD tiền thuế mỗi năm, đóng góp thêm 1,8 tỷ USD vào GDP... Với Việt Nam, điều này cũng là kỳ vọng và mục tiêu được hướng tới. Song do thói quen, tiền mặt hiện được người Việt sử dụng chiếm tới 65% tổng phương tiện thanh toán.

Ông Phan Thanh Sơn, Phó tổng giám đốc Techcombank cho rằng, NH là kênh trung gian giúp Nhà nước quản lý, ban hành và thực hiện chính sách kinh tế vĩ mô, đảm bảo tính trọn vẹn và ổn định của nền kinh tế. Ở bất cứ quốc gia nào, NH luôn giữ vai trò trung tâm trong việc kết nối các thành phần kinh tế, cung cấp các dịch vụ, giải pháp tài chính (tiền gửi, cho vay, thanh toán...) đến từng cá nhân, DN.

Những năm gần đây, rất nhiều chính sách, văn bản pháp luật được ban hành không nằm ngoài mục tiêu đẩy mạnh khả năng thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) trong dân cư. Nhưng trên thực tế, kết quả đạt được so với kỳ vọng đề ra còn khá khiêm tốn. Nguyên nhân thì có nhiều, cả chủ quan lẫn khách quan. Song có một điểm phải thừa nhận, nền kinh tế Việt Nam vẫn chủ yếu được vận hành bằng tiền mặt. Nguyên nhân chính của việc này không chỉ do thói quen mà còn do thu nhập của người dân Việt Nam hiện vẫn rất thấp so với các nước trong khu vực.

Trong một công bố hồi tháng 4/2016, Standard&Poor’s (S&P) dự báo GDP bình quân đầu người Việt Nam ở mức 2.200 USD/năm (49 triệu đồng), tương ứng mỗi tháng lương trung bình của người Việt vượt 4 triệu đồng. Năm 2015, GDP bình quân đầu người ước đạt 45,7 triệu đồng, tương đương 2.109 USD, tăng 57 USD so với năm 2014.

Các cơ quan, DN hiện nay gần như đều chuyển sang trả lương qua tài khoản. Nhưng thực tế hễ có lương vào tài khoản là các công nhân đều đến ATM để rút ra tiêu bằng tiền mặt. Thu nhập thấp, lưu lượng sử dụng tiền mặt cao cũng là một nguyên nhân khiến nền kinh tế Việt Nam vẫn vận hành theo hướng của nền kinh tế tiền mặt.

Một chuyên gia kinh tế chia sẻ thêm, trong nền kinh tế của Việt Nam còn có những mảng tối như: buôn lậu, tham nhũng, phạm pháp... Giao dịch tiền mặt là thứ gần như không để lại dấu vết nào. Để khuyến khích chuyện đưa nền kinh tế Việt Nam trở thành nền kinh tế phi tiền mặt có nhiều việc phải làm. Trong đó, quan trọng là mức sống của người Việt Nam phải được nâng cao hơn.

Mặt khác, trao đổi tại một diễn đàn về thanh toán mới đây, ông Bùi Quang Tiên, Vụ trưởng Vụ Thanh toán (NHNN) cho rằng, thanh toán điện tử trong thương mại điện tử còn thấp. Bán hàng qua mạng nhưng khi thanh toán vẫn chủ yếu bằng tiền mặt. Các NHTM tuy đã cố gắng tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng, đa dạng hoá dịch vụ, mở rộng mạng lưới khách hàng...

Nhưng nhìn chung hạ tầng phục vụ thanh toán của các NHTM phát triển và phân bố chưa đều. Vẫn tập trung chủ yếu ở khu vực thành thị, chưa phát triển rộng ở địa bàn nông thôn, vì đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn. Thêm nữa, giá trị giao dịch thanh toán thẻ qua POS chưa nhiều, nhất là thanh toán thẻ nội địa qua POS. Vẫn còn tình trạng một số đơn vị bán hàng thu phụ phí khi khách hàng thanh toán bằng thẻ. Hay việc một số đơn vị bán hàng chưa mặn mà với việc thanh toán bằng thẻ do không muốn minh bạch doanh thu bán hàng... nên chưa góp phần được nhiều trong việc giảm thanh toán bằng tiền mặt.

Có cơ sở để hiện thực hoá?

Để hạn chế và tiến đến xoá bỏ đi thói quen thanh toán bằng tiền mặt của người dân, Chính phủ đã rất nỗ lực bằng nhiều giải pháp. Ngày 5/9/2016, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 1726/QĐ-TTg phê duyệt Đề án nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ NH để góp phần nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ NH cơ bản phù hợp với nhu cầu, có chất lượng, có mức chi phí hợp lý đối với đại bộ phận dân cư ở độ tuổi trưởng thành và DN.