Trang Chủ
Luật Bảo hiểm tiền gửi (BHTG) năm 2025 được đánh giá là bước tiến quan trọng trong việc củng cố an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng và bảo vệ người gửi tiền. Nhưng từ "chính sách ban hành" đến "chính sách được hiểu và tin tưởng" luôn đòi hỏi nỗ lực của các bên có liên quan. TS. Cấn Văn Lực đã chia sẻ góc nhìn của ông.
PV: Thưa TS. Cấn Văn Lực, Luật BHTG 2025 đã có hiệu lực được 2 tháng. Là chuyên gia kinh tế theo dõi sát lĩnh vực ngân hàng - tài chính, ông đánh giá thế nào về ý nghĩa của đạo Luật này trong bức tranh tổng thể của hệ thống tài chính Việt Nam?
TS. Cấn Văn Lực: Đây là một trong những đạo luật quan trọng về tài chính – ngân hàng. Theo tôi, về mặt nội dung, Luật BHTG năm 2025 có ít nhất 4 bước tiến mang tính căn bản mà chúng ta cần nhìn nhận rõ.
Thứ nhất là về phạm vi chi trả. Theo Luật BHTG năm 2012, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam về cơ bản chỉ có thể chi trả sau khi tổ chức tín dụng có quyết định phá sản, tức là khi mọi thứ đã xảy ra. Luật 2025 mở rộng điều kiện phát sinh nghĩa vụ chi trả thêm hai trường hợp mới: khi Ngân hàng Nhà nước có văn bản đình chỉ hoạt động nhận tiền gửi của tổ chức tín dụng được kiểm soát đặc biệt có lỗ lũy kế vượt 100% vốn điều lệ; và khi Ngân hàng Nhà nước thông báo chi trả để đảm bảo an toàn hệ thống trong trường hợp tổ chức tín dụng mất hoặc có nguy cơ mất khả năng chi trả. Đây là sự chuyển dịch phù hợp với thông lệ quốc tế và rút kinh nghiệm từ thực tế ở Việt Nam khi việc rút tiền lan nhanh chỉ vì người dân mất niềm tin trước khi có bất kỳ quyết định pháp lý nào.
Thứ hai, về hạn mức chi trả. Luật 2025 trao thẩm quyền quy định hạn mức cho Thống đốc Ngân hàng Nhà nước. Hạn mức hiện hành là 125 triệu đồng - một con số đã không được điều chỉnh từ năm 2021, trong khi thu nhập và quy mô tiền gửi của người dân tăng đáng kể. Tôi được biết Ngân hàng Nhà nước đang trong quá trình xây dựng Thông tư quy định hạn mức mới với đề xuất nâng lên đáng kể. Như vậy, cơ chế linh hoạt mới - trao quyền cho Thống đốc điều chỉnh theo từng thời kỳ - là bước tiến thực sự, cho phép phản ứng nhanh với biến động kinh tế.
Thứ ba, về vai trò của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam - theo tôi đây là thay đổi bản chất nhất. Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam nay có thể tham gia can thiệp sớm, hỗ trợ tổ chức tín dụng yếu kém, cho vay đặc biệt với lãi suất 0% và được vay đặc biệt từ Ngân hàng Nhà nước cũng với lãi suất 0% khi quỹ dự phòng không đủ. Sự chuyển dịch này giúp ngăn chặn rủi ro từ sớm thay vì chỉ dọn dẹp hậu quả.
Thứ tư, Luật 2025 bổ sung trách nhiệm của tổ chức tham gia BHTG trong việc tính phí BHTG, công khai và phối hợp tuyên truyền chính sách, một nội dung nghe có vẻ kỹ thuật nhưng thực ra tạo ra cơ sở pháp lý để các ngân hàng không thể "im lặng" về quyền lợi của người gửi tiền như trước.
Nói tóm lại, Luật BHTG năm 2025 là một đạo luật cải cách thực chất. Nhưng một đạo luật tốt chỉ phát huy tác dụng khi được biết đến, được hiểu và được tin tưởng.
PV: Theo ông, đâu là những kênh và phương thức truyền thông hiệu quả nhất để đưa Luật BHTG 2025 đến với người dân trong giai đoạn hiện nay?
TS. Cấn Văn Lực: Không có một kênh nào là đủ nếu dùng đơn lẻ. Nếu phân theo nhóm đối tượng thì tôi có một số quan sát thực tế. Với nhóm dưới 40 tuổi, đặc biệt là thế hệ trẻ đang đi làm, gửi tiền online - mạng xã hội là kênh chủ lực. Một video ngắn 60 giây giải thích "Tiền gửi của bạn được bảo hiểm - nghĩa là gì?" trên TikTok hay YouTube Shorts, nếu làm tốt, có thể tiếp cận nhiều triệu người trong vài ngày. Chi phí không nhiều, nhưng cần đầu tư vào nội dung - phải hấp dẫn, phải trả lời đúng câu hỏi người ta đang thắc mắc.
Với nhóm trung niên, người gửi tiền có giá trị lớn hơn - họ tin vào ngân hàng, tin vào cán bộ tín dụng. Vậy thì chính những người đó có thể là "đại sứ" truyền thông: khi mở tài khoản, khi giao dịch, nhân viên ngân hàng nên chủ động nói: Tiền gửi của anh/chị được bảo hiểm theo quy định của pháp luật, hiện hành là 125 triệu đồng và đang được xem xét nâng lên trong thời gian tới.
Với bà con nông thôn, vùng sâu, kênh quỹ tín dụng nhân dân là cầu nối quan trọng nhất. Trên cả nước có hơn 1.100 quỹ tín dụng nhân dân, tiếp cận hàng triệu người dân ở cơ sở. Nếu cán bộ quỹ tín dụng nhân dân được trang bị kiến thức và tài liệu truyền thông đơn giản, dễ hiểu thì đây là mạng lưới phổ biến pháp luật hiệu quả.
PV: Từ kinh nghiệm quốc tế, có mô hình phổ biến chính sách BHTG nào mà Việt Nam có thể học hỏi, thưa ông?
TS. Cấn Văn Lực: Có một vài mô hình đáng tham khảo và tôi cũng muốn nhấn mạnh bối cảnh, tức là học tập kinh nghiệm quốc tế nhưng phải phù hợp với thực tiễn ở Việt Nam.
Tôi thấy ở các hệ thống BHTG hoạt động hiệu quả như FDIC của Mỹ, KDIC của Hàn Quốc, hay PIDM của Malaysia họ coi truyền thông không phải là hoạt động "thêm vào" mà là chức năng lõi của tổ chức. FDIC có hẳn bộ phận giáo dục tài chính công chúng với ngân sách riêng, có website thân thiện, có chương trình phối hợp với trường học để dạy trẻ em về hệ thống tài chính từ sớm.
Malaysia - một nước gần chúng ta hơn về văn hóa và trình độ phát triển - PIDM đã triển khai chiến dịch truyền thông đa kênh bài bản, với thông điệp nhất quán, lặp đi lặp lại đúng cách, đúng kênh, ý thức cộng đồng về BHTG tăng lên rõ rệt sau mỗi năm đo lường.
PV: Có một mối lo ngại thực tiễn: khi nghe đến "bảo hiểm tiền gửi", một bộ phận người dân lại liên tưởng đến rủi ro liên quan đến tổ chức tín dụng. Ông nghĩ sao thưa ông?
TS. Cấn Văn Lực: Chính vì vậy, thông điệp về quyền lợi BHTG phải được truyền đi trong bối cảnh bình thường, khi thị trường ổn định chứ không phải chỉ xuất hiện khi đã có sự cố. Đó là lý do tôi luôn nhấn mạnh: truyền thông chính sách phải là việc làm thường xuyên, liên tục.
Mặt khác, truyền thông về BHTG cần được thiết kế theo hướng trấn an có căn cứ - không phải giấu giếm thông tin, mà là cung cấp thông tin đúng, đủ, đúng thời điểm để người dân hiểu rằng có cơ chế bảo vệ họ, cơ chế đó đang hoạt động và họ không cần hành động vội vàng.
Ông vừa nhắc đến cụm từ “cơ chế đó đang hoạt động”. Như vậy, muốn người dân tin rằng cơ chế đang hoạt động thì tự bản thân cơ chế phải thực sự vận hành tốt, tức là gốc rễ vẫn nằm ở năng lực triển khai của chính Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam?
TS. Cấn Văn Lực: Đúng vậy. Truyền thông không thể “gánh” thay cho năng lực thể chế. Ví dụ: Một thông điệp trấn an, nhưng phía sau nó phải là một bộ máy sẵn sàng. Cho nên, theo tôi, muốn Luật BHTG năm 2025 đi vào cuộc sống thì trước hết chính Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam cần triển khai tốt những nội dung mới mà Luật đã trao. Luật đã mở rộng vai trò, nhưng vai trò mới luôn đi kèm đòi hỏi năng lực mới.
Ông có thể nói thêm về vai trò của hệ thống ngân hàng thương mại, trong đó có BIDV trong việc đưa Luật BHTG 2025 đến với người gửi tiền?
TS. Cấn Văn Lực: Tôi nghĩ ngân hàng thương mại có lợi thế rất lớn, mỗi ngân hàng có hàng triệu khách hàng, có ứng dụng mobile banking mà khách hàng mở hàng ngày. Tôi thấy biểu tượng chứng nhận tham gia BHTG đã được các ngân hàng niêm yết trên các ứng dụng ngân hàng số của họ. Hay có thể một thông báo ngắn gọn trên app: Tiền gửi của bạn được bảo hiểm theo quy định của Luật BHTG 2025, có hiệu lực từ 1/5/2026 - nếu thông điệp này được gửi đến đúng thời điểm, có thể tiếp cận hàng triệu người trong một ngày.
Tại BIDV, chúng tôi xác định trách nhiệm phổ biến thông tin chính sách cho khách hàng là một phần của cam kết phục vụ. Khi khách hàng hiểu quyền lợi của mình, họ tin tưởng hơn, gắn bó hơn, từ đó hệ thống tài chính cũng lành mạnh hơn.
Theo tôi, cần có sự phối hợp bài bản hơn nữa giữa Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam và các ngân hàng thương mại hay các tổ chức tham gia BHTG khác để tạo ra chiến dịch truyền thông đồng bộ - cùng thông điệp, cùng thời điểm, qua nhiều kênh. Sức mạnh của sự đồng bộ đó sẽ lớn hơn rất nhiều so với từng đơn vị tự làm riêng lẻ.
PV: Trân trọng cảm ơn TS. Cấn Văn Lực!
Diệu An (thực hiện)
.jpg)
