Một số ý kiến trao đổi về nội dung đề cương kiểm tra Quỹ tín dụng nhân dân cơ sở của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam

1.    Về kiểm tra danh mục tín dụng:
Theo nội dung đề cương, việc kiểm tra danh mục tín dụng để xem xét việc đa dạng hóa và chất lượng của các khoản mục tín dụng, tránh tình trạng chỉ đầu tư vào một hoặc 2 lĩnh vực kinh tế, phân tán rủi ro tín dụng. Theo đó, nếu một QTDND có khả năng đa dạng hóa các danh mục tín dụng tốt sẽ được đánh giá cao và cho thang điểm 10, ngược lại sẽ là thang điểm 0, việc đánh giá này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hệ số điểm đánh giá mức độ rủi ro tín dụng (theo quy định tại biều số 04/Ktr_QTD của văn bản số 234/HD-BHTG114). Tuy nhiên, các đoàn kiểm tra khi áp dụng chỉ tiêu này đều cho thang điểm trung bình (5 điểm) hoặc thang điểm thấp (0 điểm) nên hệ số rủi ro tín dụng của các QTDND được kiểm tra thường được đánh giá không cao.
Điểm mấu chốt của vấn đề là gì và vì sao các QTDND lại không đáp ứng tốt việc đa dạng hóa danh mục tín dụng (?). Thực tế, các QTDND luôn mong muốn việc đầu tư nguồn vốn của mình vào nhiều lĩnh vực kinh tế để phân tán tối đa rủi ro tín dụng, nhưng với đặc thù là QTDND, hoạt động trong phạm vi địa bàn hẹp với một vài xã, phường, thị trấn mà phần lớn là ở vùng nông thôn, đô thị nhỏ, thành viên vay vốn chủ yếu là nông dân sản xuất nông nghiệp và tiểu thương... vì vậy, các QTDND chỉ có thể cho vay tập trung chủ yếu ở 2 lĩnh vực tiểu thương và sản xuất nông nghiệp, không thể mở rộng cho vay ở lĩnh vực kinh tế khác được, điều này dẫn đến hệ số rủi ro của chỉ tiêu danh mục tín dụng luôn ở mức cao khi được kiểm tra. Do đó, việc đánh giá chỉ tiêu này là khá chủ quan, ngay cả bản thân các QTDND không thể nào khắc phục được và phải chấp nhận lỗi vi phạm này tồn tại song hành cùng với hoạt động của mình. Bên cạnh đó, các đoàn kiểm tra cũng không thể đề xuất giải pháp tối ưu nhằm đáp ứng việc đa dạng hóa tín dụng. Vì thế việc kiểm tra, đánh giá chỉ tiêu danh mục tín dụng đối với các QTDND chưa mang lại hiệu quả như mong muốn. Thiết nghĩ, BHTGVN nghiên cứu, sửa đổi chỉ tiêu này theo hướng là một trong những chỉ tiêu dùng để tham khảo khi đánh giá rủi ro tín dụng tại QTDND được kiểm tra.
2. Về tiêu chuẩn thành viên HĐQT, Ban kiểm soát, Bộ máy điều hành:
Đây là nội dung chính trong việc kiểm tra, đánh giá mức độ rủi ro hoạt động của QTDND. Để đánh giá chỉ tiêu này, đoàn kiểm tra thường căn cứ vào các văn bằng, thời gian công tác của đối tượng được kiểm tra theo quy định của NHNN Việt Nam được lưu tại đơn vị. Thực tế là, các chức danh trong HĐQT, Ban Kiểm soát, Ban điều hành đều phải được Giám đốc Chi nhánh NHNN tỉnh (thành phố) nơi QTDND đóng trụ sở chuẩn y, mà theo quy định để chuẩn y các chức danh này, các bộ phận nghiên cứu, tổng hợp của Chi nhánh NHNN phải căn cứ vào tiêu chuẩn về đạo đức nghề nghiệp và các tiêu chuẩn khác theo quy định tại Quyết định số 31/2006/QĐ-NHNN ngày 18/7/2006 Ban hành Quy định tiêu chuẩn của thành viên Hội đồng quản trị, thành viên Ban kiểm soát và người điều hành Quỹ tín dụng nhân dân. Như vậy, các chức danh này về cơ bản phải đáp ứng được yêu cầu theo tiêu chuẩn đã được quy định, cho nên việc kiểm tra chỉ tiêu này theo đề cương, thực tế không còn ý nghĩa. Như thế, đề nghị BHTG Việt Nam cũng xem xét có nên bỏ nội dung này trong đề cương kiểm tra hoặc chỉ kiểm tra ở mức ghi nhận theo các quyết định chuẩn y của Chi nhánh NHNN.
3. Về chỉ tiêu lợi nhuận.
Để đánh giá toàn diện hoạt động của một tổ chức tín dụng nói chung, hay QTDND cơ sở nói riêng, nhất thiết cần phải xem xét đến hiệu quả hoạt động của đơn vị thể hiện chủ yếu qua chỉ tiêu về lợi nhuận, đây cũng là một trong những chỉ tiêu quan trọng để xem xét có nên đưa một tổ chức tín dụng vào tình trạng kiểm soát đặc biệt hay không (riêng với QTDND, được quy định tại Khoản 3 Điều 5 Quyết định số 92/2001/QĐ-NHNN ngày 08/2/2001 Ban hành Quy chế kiểm soát đặc biệt đối với Quỹ tín dụng nhân dân). Nhưng trong đề cương kiểm tra QTDND hiện nay chưa có nội dung kiểm tra, đánh giá chỉ tiêu này, do đó sẽ gây hạn chế trong việc đánh giá toàn diện hoạt động của QTDND được kiểm tra và cũng có thể bỏ qua việc cảnh báo đối với các đơn vị có khả năng đưa vào tình trạng kiểm soát đặc biệt. Như vậy, để đề cương kiểm tra QTDND được đầy đủ, toàn diện hơn, kiến nghị BHTG Việt Nam nghiên cứu, bổ sung nội dung kiểm tra, đánh giá về chỉ tiêu về lợi nhuận của các QTDND được kiểm tra vào nội dung đề cương.
Trên đây là một số ý kiến trao đổi, thảo luận xung quanh nội dung đề cương kiểm tra đối với QTDND, đã được áp dụng vào thực tiễn hơn 3 năm tại Chi nhánh BHTG Việt Nam khu vực ĐBSCL, với mong muốn được đóng góp để hoàn thiện hơn nội dung đề cương kiểm tra đối với các tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi là quỹ tín dụng nhân dân, nhằm mục tiêu góp phần đảm bảo sự phát triển an toàn lành mạnh của hệ thống quỹ TDND  trong cả nước.