Trang Chủ
Thời gian qua, cơ quan công an liên tục có cảnh báo về những rủi ro khi đầu tư và giao dịch tiền ảo. Theo quy định của pháp luật Việt Nam, tiền ảo nói chung và đồng tiền ảo Pi nói riêng chưa được coi là tài sản. Do đó, những vụ việc, vấn đề phát sinh, tranh chấp liên quan đến các hoạt động giao dịch đồng tiền ảo, đồng Pi rất rủi ro, khó được pháp luật bảo vệ, xử lý.
Cẩn trọng với giao dịch tiền ảo, tài sản ảo
Gần đây, Công an TP.Hà Nội, công an các tỉnh Nghệ An, Nam Định, Đồng Nai, Bạc Liêu…vừa phát đi cảnh báo lừa đảo trên không gian mạng. Các đối tượng thường giả danh cơ quan chức năng, dụ dỗ đầu tư vào tiền ảo hoặc giả mạo các sàn giao dịch để chiếm đoạt tài sản.
Công an TP. Hà Nội cũng đưa ra cảnh báo về những rủi ro khi đầu tư và giao dịch tiền ảo Pi Network. Theo quy định của pháp luật Việt Nam, tiền ảo nói chung và đồng tiền ảo Pi nói riêng chưa được coi là tài sản. Do đó, những vụ việc, vấn đề phát sinh, tranh chấp liên quan đến các hoạt động giao dịch đồng tiền ảo, đồng Pi rất rủi ro, khó được pháp luật bảo vệ, xử lý.
Một số đối tượng có thể lợi dụng đồng tiền ảo Pi để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, như tạo ra các đồng tiền ảo giả mạo Pi, huy động vốn nhằm mục đích lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Thậm chí, các đối tượng xấu còn tạo ứng dụng giả mạo Pi Network để thu thập trái phép dữ liệu của người dùng, truy cập bất hợp pháp nhằm mục đích lừa đảo, chiếm đoạt tài sản hoặc tiền ảo trong các giao dịch mua, bán tiền ảo Pi.
Những cảnh báo này được đưa ra sau hàng loạt vụ lừa đảo liên quan đến tiền ảo bị cơ quan công an triệt phá.
Mới nhất, Công an Hà Nội triệt phá ổ nhóm tội phạm lừa đảo tiền ảo hoạt động xuyên quốc gia. Số lượng người bị lừa lên đến hơn 2.000 người, với tổng số tiền hơn 2.000 tỷ đồng. Trước đó, Công an TP. Hà Nội khởi tố điều tra vụ án Công ty Triệu Nụ Cười lôi kéo khoảng 100 doanh nghiệp và gần 400 cá nhân mua đồng tiền lượng tử QFS với giá trị hàng trăm tỷ đồng…
Công an tỉnh Nghệ An đã triệt phá đường dây lừa đảo xuyên quốc gia hoạt động tại “Tam giác vàng” (tỉnh Bokeo, Lào). Nhóm tội phạm này chủ yếu giả danh doanh nhân thành đạt, dụ dỗ người dân đầu tư vào đồng tiền ảo do chúng lập ra. Nhiều nạn nhân sa bẫy, có nạn nhân bị chiếm đoạt 18,6 tỷ đồng.
Theo các chuyên gia tài chính và công nghệ, tại Việt Nam, tiền mã hóa chưa có tính pháp lý, không phải là tiền tệ và không phải là phương tiện thanh toán hợp pháp theo quy định của pháp luật. Do vậy chưa có cơ quan quản lý, kiểm soát, cũng không có sàn giao dịch chính thức. Khi người dân giao dịch trên các sàn phi chính thức, nếu không rành rẽ, am hiểu rất dễ rơi vào bẫy lừa đảo. Đến khi sự việc xảy ra thì không được pháp luật bảo vệ. Hiện nay, đào Pi là miễn phí nhưng sau khi đào còn phải qua nhiều bước khác như mở khóa để tiền vào ví rồi từ ví chuyển lên giao dịch ở những sàn giao dịch uy tín, phải có tài khoản giao dịch tiền điện tử... Muốn tham gia, nhà đầu tư cũng phải am hiểu nhất định. Người dùng cần xem xét kỹ trước khi tham gia vào các mô hình đầu tư tiền ảo huy động vốn theo mô hình đa cấp hoặc lừa đảo chiếm đoạt tài sản; cần hết sức cảnh giác và tỉnh táo trước những lời mời gọi tham gia đầu tư sinh lời cao.
Nghiên cứu cho phép thí điểm đưa vào vận hành sàn giao dịch tiền ảo
Theo Vụ Thanh toán (Ngân hàng Nhà nước – NHNN), hiện nay, các tổ chức quốc tế và các quốc gia trên thế giới phân chia thành các loại: Tiền điện tử (e-money), tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương (Central Bank Digital Currency - CBDC), tiền ảo/tài sản ảo.
Trong đó, Tiền điện tử (e-money) là thể hiện của tiền pháp định (tiền giấy/tiền xu do Ngân hàng Trung ương của một quốc gia phát hành) được tổ chức phát hành tiền điện tử đảm bảo giá trị quy đổi 1:1 với tiền pháp định, được sử dụng là phương tiện thanh toán hợp pháp.
Tại Việt Nam, tiền điện tử đã được quy định tại Nghị định số 52/2024/NĐ-CP của Chính phủ về thanh toán không dùng tiền mặt (Nghị định 52). Theo Khoản 12 Điều 3 Nghị định số 52: “Tiền điện tử là giá trị tiền Việt Nam đồng lưu trữ trên các phương tiện điện tử được cung ứng trên cơ sở đối ứng với số tiền được khách hàng trả trước cho ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán cung ứng dịch vụ Ví điện tử”.
Triển khai Nghị định số 52, NHNN đã ban hành các Thông tư hướng dẫn quy định về khái niệm, cơ chế giám sát tiền điện tử dưới dạng thẻ trả trước, ví điện tử.
Cũng theo Vụ Thanh toán, tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương (CBDC) là tiền pháp định (fiat currency) dưới dạng kỹ thuật số do ngân hàng trung ương công nhận là phương tiện thanh toán hợp pháp. Đối với tiền ảo/tài sản ảo, lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF) gọi chung là “tài sản ảo” do các tổ chức tư nhân phát hành, có thể được giao dịch, chuyển giao hoặc để trao đổi, đầu tư. Tài sản ảo không bao gồm tiền pháp định hoặc đại diện kỹ thuật số của tiền pháp định. Các quốc gia trên thế giới không công nhận tài sản ảo là phương tiện thanh toán hợp pháp.
Tại Việt Nam, tài sản ảo/tiền ảo không phải là phương tiện thanh toán hợp pháp, việc sử dụng các loại tài sản ảo/tiền ảo làm phương tiện thanh toán là hành vi bị cấm (Căn cứ khoản 2 Điều 17 Luật NHNN năm 2010; khoản 10, khoản 11 Điều 3 Nghị định số 52/2024/NĐ-CP về phương tiện thanh toán hợp pháp; căn cứ khoản 6 Điều 8 Nghị định số 52/2024/NĐ-CP về hành vi bị cấm phát hành, cung ứng và sử dụng các phương tiện thanh toán không hợp pháp).
Tại dự thảo Luật Công nghiệp công nghệ số (do Bộ Khoa học và Công nghệ đầu mối tham mưu xây dựng – trước đây do Bộ Thông tin và Truyền thông) đang trình Quốc hội đã có quy định về tài sản số, tài sản ảo, tài sản mã hóa…và Bộ Tài chính được giao đầu mối nghiên cứu, hoàn thiện khung khổ pháp lý để quản lý, xử lý đối với các loại tài sản ảo/tiền ảo...
Thực hiện nhiệm vụ được giao, Bộ Tài chính đã có Tờ trình báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về việc hoàn thiện khung khổ pháp lý để quản lý, xử lý đối với các loại tài sản ảo, tiền ảo. Tại cuộc họp chiều ngày 3/3/2025, Thường trực Chính phủ đã đồng ý chủ trương triển khai thí điểm và giao Bộ Tài chính đầu mối phối hợp các Bộ, ngành liên quan báo cáo Thủ tướng Chính phủ để sớm triển khai.
Trả lời tại họp báo Chính phủ tháng 2 ngày 5/3, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho rằng, tài sản số, tiền số hay còn gọi là tiền ảo là vấn đề rất phức tạp và mới, không chỉ với Việt Nam mà còn với nhiều nước khác trong khu vực và thế giới. Do đó, cần nghiên cứu kỹ lưỡng để đưa ra khuôn khổ pháp lý, cách thức, hướng tới các hoạt động liên quan đến tài sản ảo, tải sản số minh bạch, cũng như phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia.
Thứ trưởng Bộ Tài chính thông tin thêm, Thủ tướng đã chỉ đạo khẩn trương nghiên cứu xây dựng khuôn khổ pháp lý cho hoạt động này. Cụ thể, ngay tuần đầu tháng 3, Thủ tướng đã chủ trì cuộc họp Thường trực Chính phủ để nghe Bộ Tài chính và các bộ ngành liên quan báo cáo về tiền ảo, định hướng xây dựng khuôn khổ pháp lý liên quan đến hoạt động tài sản ảo, tiền ảo ở Việt Nam.
Theo đó, Bộ Tài chính đã được giao ngay trong tháng 3 này báo cáo với Chính phủ để ban hành một nghị quyết, trong đó cho phép thí điểm đưa vào vận hành sàn giao dịch tiền ảo để các nhà đầu tư, tổ chức, cá nhân ở Việt Nam có nơi giao dịch, đầu tư và mua bán. Sàn giao dịch tiền ảo này được tổ chức bởi đơn vị doanh nghiệp được Nhà nước cho phép và Nhà nước sẽ bảo vệ quyền lợi hợp pháp, chính đáng của các tổ chức, cá nhân.
Bộ Tài chính cũng được giao chủ trì phối hợp với bộ, ngành, cơ quan liên quan sớm xây dựng quy định pháp luật cho phép doanh nghiệp, tổ chức của Việt Nam có thể phát hành tài sản ảo để huy động được nguồn lực tài chính phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh; qua đó phát triển nền kinh tế của Việt Nam, phục vụ mục tiêu tăng trưởng, cũng như bắt kịp xu thế chung của thế giới, khu vực về tài sản ảo, tài sản số.
Theo các chuyên gia, thời gian tới, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện các văn bản pháp lý, chú trọng làm rõ các khái niệm về quản lý tiền ảo, tài sản ảo, tiền kỹ thuật số. Các Bộ, ngành cần tăng cường giáo dục tài chính, truyền thông để giúp công chúng hiểu rõ bản chất của các loại tiền, tài sản ảo, từ đó công chúng có những ứng xử phù hợp, tránh bị kẻ xấu lừa đảo. Chính phủ đã ban hành Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia (tháng 1/2020); tuy nhiên, cần có cơ quan chủ trì xây dựng và thực hiện Chiến lược giáo dục tài chính như một cấu phần quan trọng
Trong tương lai, xu thế phát triển tài sản ảo, tiền kỹ thuật số là tất yếu khách quan, đặc biệt là tiền kỹ thuật số do Ngân hàng Trung ương phát hành (CBDC). Theo đó, yêu cầu thay đổi về quan điểm, tư duy quản lý sẽ là cấp thiết đối với các cơ quan quản lý. Do đó, các cơ quan như Bộ Tài chính, NHNN và các bộ liên quan nên có lộ trình nghiên cứu, đánh giá những lợi ích và rủi ro các loại tiền này mang lại, xác định cách tiếp cận phù hợp đối với tiền kỹ thuật số và có lộ trình, giải pháp quản lý phù hợp.
Ngoài ra, cần thực hiện các biện pháp thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt, sớm ban hành “Chiến lược tổng thể về hệ thống thanh toán quốc gia”, hoàn thiện khung pháp lý với các công nghệ hiện đại ứng dụng trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng như blockchain, Fintech, cho vay ngang hàng, xác thực điện tử…
Hà Linh
