Các câu hỏi thường gặp

1. HỆ THỐNG BẢO HIỂM TIỀN GỬI VIỆT NAM

1.1. Bảo hiểm tiền gửi và Hệ thống Bảo hiểm  tiền gửi Việt Nam

1.1.1.  Bảo hiểm tiền gửi là gì?

Bảo hiểm tiền gửi (BHTG) là cam kết công khai của tổ chức BHTG đối với tổ chức tham gia BHTG và người gửi tiền về việc tổ chức BHTG sẽ trả tiền gửi được bảo hiểm  cho người gửi tiền khi tổ chức tham gia BHTG bị chấm dứt hoạt động và mất khả năng thanh toán cho người gửi tiền.

1.1.2.  Vì sao phải thành lập Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam?

Cùng với công cuộc đổi mới của đất nước bắt đầu vào năm 1986, hệ thống ngân hàng Việt Nam đã triển khai kế hoạch đổi mới từ năm 1988. Sau quá trình thực hiện đổi mới, hoạt động ngân hàng đã đạt được trình độ phát triển nhất định. Số lượng các tổ chức tín dụng tăng, hoạt động ngân hàng dần thể hiện tính thị trường, tính cạnh tranh trong huy động tiền gửi và cho vay càng trở lên quyết liệt; yếu tố rủi ro trong hoạt động ngân hàng cũng trở nên phức tạp và cần có giải pháp phòng ngừa kịp thời.

Cuộc khủng hoảng tài chính, tiền tệ ở khu vực từ đầu năm 1997 cùng với tốc độ mở cửa và hội nhập trong khu vực và trên thế giới đã ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của hệ thống tài chính- ngân hàng Việt Nam. Điều đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải gây dựng và củng cố lòng tin của công chúng vào hoạt động ngân hàng. Về mặt pháp lý, Luật các tổ chức tín dụng năm 1997, tại Điều 17, khoản 1 cũng đặt ra quy định phải thành lập tổ chức BHTG để bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền.

Trong bối cảnh đó tổ chức Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam, tên giao dịch quốc tế  Deposit Insurance of Vietnam (DIV) đã được thành lập theo Quyết định số 218/1999/QĐ-TTg, ngày 09/11/1999 của Thủ tướng Chính phủ và đi vào hoạt động từ ngày 07/7/2000. Đây là tổ chức duy nhất ở Việt Nam triển khai hoạt động BHTG nhằm bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền, hỗ trợ các tổ chức tín dụng gặp khó khăn, kiểm soát và phòng ngừa rủi ro trong hoạt động ngân hàng.

1.1.3.  Vị trí, vai trò của DIV?

DIV là một định chế tài chính đặc biệt trong hệ thống tài chính quốc gia, cùng với các cơ quan giám sát tài chính quốc gia thực hiện nhiệm vụ kiểm soát hợp nhất liên quan tới rủi ro quốc gia, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người gửi tiền, góp phần ổn định hệ thống tài chính ngân hàng.

Vai trò nổi bật của hoạt động BHTG là tác động thúc đẩy nâng cao chất lượng hoạt động ngân hàng hướng tới thu hút tối đa nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi trong cộng đồng xã hội trên cơ sở các bên cùng có lợi.

Đối với người gửi tiền, hoạt động của DIV góp phần củng cố niềm tin của công chúng đối với hệ thống ngân hàng và bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của hàng chục triệu người gửi tiền.

Đối với hệ thống ngân hàng, DIV tạo điều kiện thuận lợi cho hệ thống ngân hàng phát triển lành mạnh, an toàn và thúc đẩy huy động tiền gửi cho đầu tư phát triển. Từ đó tạo điều kiện thúc đẩy nền kinh tế đất nước phát triển bền vững.

1.1.4.  Chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của DIV ?

-  Chức năng: Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, góp phần duy trì sự ổn định của các tổ chức tín dụng, đảm bảo sự phát triển an toàn lành mạnh hoạt động ngân hàng.

-  Nhiệm vụ và quyền hạn:

+  Cấp và thu hồi Chứng nhận BHTG;

+  Thu phí bảo hiểm tiền gửi của tổ chức tham gia BHTG theo quy định;

+ Chi trả các khoản tiền gửi được bảo hiểm cho người gửi tiền trong phạm vi mức bảo hiểm tối đa theo quy định;

+ Giám sát và kiểm tra việc chấp hành các quy định tại Nghị định của Chính phủ về BHTG và các quy định về an toàn trong hoạt động của các tổ chức tham gia BHTG;

+ Hỗ trợ tài chính cho tổ chức tham gia BHTG dưới các hình thức cho vay, bảo lãnh, mua lại nợ và các hình thức khác phù hợp với quy định của pháp luật;

+ Tham gia quản lý, thanh lý tài sản của tổ chức tham gia BHTG bị giải thể, phá sản;

+ Vay vốn của các tổ chức tín dụng và tổ chức khác để giải quyết khó khăn tạm thời về vốn hoạt động. Trong trường hợp cần thiết việc vay vốn này được thực hiện với sự bảo lãnh của Chính phủ. Trong trường hợp đặc biệt, khi gặp khó khăn về vốn hoạt động, được vay hoặc tiếp nhận nguồn vốn hỗ trợ đặc biệt của Nhà nước. Tiếp nhận các nguồn tài trợ của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước để tăng cường năng lực hoạt động;

+ Được mua trái phiếu Chính phủ; trái phiếu, tín phiếu Ngân hàng Nhà nước hoặc tổ chức tín dụng Nhà nước; gửi tiền tại kho bạc Nhà nước, Ngân hàng Nhà nước hoặc tổ chức tín dụng Nhà nước nhằm đảm bảo an toàn vốn, bảo toàn vốn, bù đắp chi phí;

+ Kiến nghị với Chính phủ và các cơ quan có thẩm quyền về việc xây dựng, sửa đổi, bổ sung các chủ trương, chính sách về BHTG;

+ Tuyên truyền về BHTG đối với công chúng; tổ chức tập huấn, đào tạo và tư vấn về các nghiệp vụ liên quan đến BHTG;

+ Hợp tác với các tổ chức trong và ngoài nước nhằm tăng cường năng lực hoạt động của DIV và của các tổ chức tham gia BHTG;

+ Thực hiện các nhiệm vụ khác khi được Thủ tướng Chính phủ giao.

1.1.5.  DIV mang lại lợi ích gì cho các tổ chức tham gia BHTG?

- DIV góp phần củng cố niềm tin của người gửi tiền đối với tổ chức tham gia BHTG, góp phần thúc đẩy việc huy động tiền gửi cho đầu tư phát triển, tăng cường uy tín của các tổ chức tham gia BHTG và tạo điều kiện cho hệ thống ngân hàng phát triển bền vững.

- Thông qua việc thực hiện nhiệm vụ giám sát an toàn tài chính- ngân hàng quốc gia, thực hiện kiểm soát rủi ro đối với các tổ chức tham gia BHTG bằng các hoạt động giám sát từ xa và kiểm tra tại chỗ, DIV góp phần thúc đẩy quá trình củng cố, chấn chỉnh và nâng cao hiệu quả hoạt động của tổ chức tham gia BHTG.

-   DIV thực hiện nghiệp vụ hỗ trợ tài chính đối với các tổ chức tham gia BHTG có khó khăn tạm thời về tài chính tránh nguy cơ đổ vỡ gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng, sâu rộng đến sự an toàn của hệ thống tài chính- ngân hàng và sự ổn định chính trị, kinh tế- xã hội.

1.1.6. Quan hệ của DIV với các tổ chức tham gia BHTG

Quan hệ của DIV với các tổ chức tham gia BHTG được thiết lập trên cơ sở thực hiện quyền và nghĩa vụ theo quy định của Luật các tổ chức tín dụng, Nghị định của Chính phủ về BHTG, Điều lệ về tổ chức và hoạt động của DIV và các quy định khác của pháp luật có liên quan; thúc đẩy và hỗ trợ nhau trong việc áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật nghiệp vụ trong quản lý và kinh doanh. 

1.2. Quản trị và điều hành của DIV

1.2.1. Hội đồng quản trị

Hội đồng quản trị của DIV thực hiện chức năng quản lý và chịu trách nhiệm về hoạt động hàng năm của DIV theo quy định tại Điều lệ về tổ chức và hoạt động của DIV đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Hội đồng quản trị của DIV có 5 thành viên, trong đó có 3 thành viên chuyên trách là Chủ tịch, một ủy viên kiêm Tổng giám đốc, một ủy viên kiêm Trưởng Ban kiểm soát; hai ủy viên kiêm nhiệm là Thứ trưởng Bộ Tài chính và Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước. Việc bổ nhiệm, miễn nhiệm các ủy viên Hội đồng quản trị do Thủ tướng Chính phủ quyết định theo đề nghị của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước và Bộ trưởng Bộ Nội vụ.

1.2.2. Tổng giám đốc và bộ máy giúp việc

- Tổng giám đốc là đại diện pháp nhân của DIV, chịu trách nhiệm trước Hội đồng quản trị và trước pháp luật về điều hành hoạt động của DIV.

- Giúp Tổng giám đốc điều hành một hoặc một số lĩnh vực hoạt động của DIV có một số Phó tổng giám đốc, việc bổ nhiệm, miễn nhiệm Phó tổng giám đốc do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quyết định theo đề nghị của Chủ tịch Hội đồng quản trị.

- Văn phòng và các ban, phòng chuyên môn nghiệp vụ của DIV có chức năng tham mưu, giúp Hội đồng quản trị và Tổng giám đốc trong quản lý, điều hành công việc.

1.2.3. Ban Kiểm soát

Ban Kiểm soát chịu trách nhiệm trước Hội đồng quản trị kiểm soát toàn bộ hoạt động của DIV.

Ban Kiểm soát có 3 thành viên chuyên trách và một số thành viên kiêm nhiệm, trong đó có một thành viên là Trưởng ban. Các thành viên Ban kiểm soát (ngoài Trưởng ban) do Chủ tịch Hội đồng quản trị bổ nhiệm, miễn nhiệm trên cơ sở đề nghị của Trưởng Ban kiểm soát.

1.2.4. Chi nhánh, Văn phòng đại diện

- DIV có Chi nhánh, Văn phòng đại diện ở những nơi cần thiết. Chi nhánh, Văn phòng đại diện là đơn vị phụ thuộc của DIV. Chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của Chi nhánh, Văn phòng đại diện do Tổng giám đốc quy định sau khi được Hội đồng quản trị phê duyệt.

- Chi nhánh, Văn phòng đại diện là đơn vị hạch toán phụ thuộc, có con dấu, được mở tài khoản tại Ngân hàng Nhà nước, tổ chức tín dụng Nhà nước hoặc Kho bạc Nhà nước.

         1.3. Nguồn vốn của DIV

1.3.1.  Nguồn vốn của DIV được hình thành như thế nào?

Nguồn vốn của DIV được hình thành như sau:

- Vốn Điều lệ của DIV được Nhà nước cấp;

- Quỹ dự phòng nghiệp vụ (nguồn thu từ phí BHTG);

- Tiền thu hồi được từ việc thanh lý tài sản của tổ chức tham gia BHTG bị phá sản;

- Vốn tài trợ hợp pháp của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước (nếu có);

- Các khoản chênh lệch do đánh giá lại tài sản;

- Các loại quỹ: Quỹ dự phòng tài chính, Quỹ đầu tư phát triển, Quỹ dự phòng trợ cấp mất việc làm, Quỹ khen thưởng, Quỹ phúc lợi;

- Vốn đầu tư xây dựng cơ bản và mua sắm tài sản cố định do Nhà nước cấp (nếu có).

Trong trường hợp vốn hoạt động của tổ chức BHTG tạm thời không đủ để hỗ trợ các tổ chức tham gia BHTG gặp khó khăn về khả năng chi trả hoặc để chi trả tiền bảo hiểm cho người gửi tiền tại tổ chức tham gia BHTG bị buộc giải thể do không có khả năng thanh toán được các khoản nợ đến hạn hoặc bị phá sản thì tổ chức BHTG có thể huy động vốn theo các hình thức sau:

-  Vay hoặc tiếp nhận vốn hỗ trợ đặc biệt của Chính phủ;

-  Phát hành trái phiếu theo quy định của pháp luật về việc phát hành trái phiếu;

-  Vay của tổ chức tín dụng hoặc tổ chức khác có bảo lãnh của Chính phủ.

1.3.2.  Quỹ dự phòng nghiệp vụ được sử dụng như thế nào?

Quỹ dự phòng nghiệp vụ được dùng để chi trả bảo hiểm cho người gửi tiền khi tổ chức tham gia BHTG mất khả năng thanh toán và có quyết định chấm dứt hoạt động của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền.

Trong điều kiện hoạt động của các tổ chức tham gia BHTG ổn định, DIV chưa phải sử dụng Quỹ dự phòng nghiệp vụ để chi trả tiền bảo hiểm cho người gửi tiền, DIV có thể tạm thời sử dụng Quỹ dự phòng nghiệp vụ để mua trái phiếu Chính phủ; trái phiếu, tín phiếu Ngân hàng Nhà nước hoặc tổ chức tín dụng Nhà nước; gửi tiền tại Kho bạc Nhà nước, Ngân hàng Nhà nước hoặc tổ chức tín dụng Nhà nước nhằm bảo đảm bảo tồn vốn và bù đắp chi phí.

     2.  TỔ CHỨC THAM GIA BẢO HIỂM TIỀN GỬI

2.1.  Những tổ chức nhận tiền gửi nào phải tham gia BHTG?

Các tổ chức tín dụng (TCTD) và tổ chức không phải TCTD được phép thực hiện một số hoạt động ngân hàng (theo Luật các TCTD) có nhận tiền gửi của tổ chức, cá nhân bằng đồng Việt Nam đều phải tham gia BHTG bắt buộc, bao gồm:

- Ngân hàng thương mại Nhà nước;

- Ngân hàng thương mại cổ phần;

- Ngân hàng liên doanh;

-Chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoạt động tại Việt Nam;

- Công ty tài chính;

- Công ty cho thuê tài chính;

- Quỹ tín dụng nhân dân;

- Các tổ chức nhận tiền gửi khác theo quy định của Pháp luật.

2.2.  Hồ sơ đăng ký tham gia BHTG bao gồm những gì?  

Hồ sơ đăng ký tham gia BHTG gồm:

- Phiếu đăng ký tham gia BHTG theo mẫu quy định của DIV;

- Quyết định thành lập và giấy phép hoạt động ngân hàng hoặc giấy phép thành lập và hoạt động ngân hàng do các cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền cấp;

- Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh;

- Điều lệ tổ chức và hoạt động;

- Danh sách Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc (Giám đốc) và Ban kiểm soát được cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền bổ nhiệm hoặc phê chuẩn;

- Báo cáo tài chính của năm gần nhất có xác nhận của cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền hoặc đã được kiểm toán (nếu đã hoạt động từ một năm trở lên). Riêng đối với báo cáo tài chính của Quỹ tín dụng nhân dân cơ sở sẽ do Quỹ tín dụng nhân dân cơ sở tự chịu trách nhiệm về tính trung thực, chính xác của báo cáo;

- Điều lệ hoặc Quy chế tổ chức và hoạt động của đơn vị chủ quản mà tổ chức tham gia BHTG là thành viên.

Các loại văn bản, báo cáo nêu trên tổ chức nhận tiền gửi phải gửi cho DIV bản chính, trường hợp không đủ bản chính thì gửi bản sao có công chứng.

         2.3.  Thời điểm đăng ký tham gia BHTG ?

Các tổ chức nhận tiền gửi phải hoàn tất thủ tục tham gia BHTG trước khi bắt đầu tiến hành hoạt động nhận tiền gửi.