Một số giải pháp đẩy nhanh hiệu quả xử lý nợ xấu

08:39-09/10/2018

Có thể nói, Nghị quyết 42/2017/QH14 về thí điểm xử lý nợ xấu của các tổ chức tín dụng (TCTD) đã trở thành "cây gậy" dẫn lối cho hoạt động xử lý nợ xấu - một hoạt động khó khăn, phức tạp và nhạy cảm. Những nút thắt trong xử lý nợ xấu trước đó đã dần được tháo gỡ, giúp tan băng nợ xấu, khơi thông dòng vốn ra nền kinh tế. Tuy nhiên, để đẩy nhanh tiến độ và hiệu quả của công tác xử lý nợ xấu cần có sự phối hợp từ các Bộ, ngành, địa phương.

Ngày 21/6/2017, Quốc hội khóa XIV đã thông qua Nghị quyết về thí điểm xử lý nợ xấu của các TCTD, với mục tiêu pháp điển hoá những quy định cụ thể về xử lý nợ xấu, xử lý tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu trên toàn hệ thống ngân hàng, nâng cao vai trò, năng lực của Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC). Bên cạnh đó, Nghị quyết hướng tới xử lý các vướng mắc, khó khăn liên quan đến hành lang pháp lý về xử lý nợ xấu và tài sản bảo đảm (TSBĐ) các khoản nợ của TCTD, tạo cơ chế đồng bộ, thống nhất, hiệu quả, khả thi, triệt để, kiểm soát chặt chẽ các khoản nợ xấu và xử lý TSBĐ các khoản nợ xấu của TCTD, đảm bảo các tổ chức tín dụng tiếp tục phát huy tốt vai trò là kênh dẫn vốn chủ đạo và đáp ứng nhu cầu vốn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của nền kinh tế.

Triển khai đồng bộ nhiều giải pháp xử lý nợ xấu

Ngay khi Nghị quyết 42 ban hành, thực hiện chỉ đạo của NHNN, các TCTD đã xây dựng kế hoạch xử lý nợ xấu xác định theo Nghị quyết 42 phù hợp từng thời kỳ; trong đó bám sát việc triển khai các cơ chế và biện pháp quy định tại Nghị quyết và bảo đảm áp dụng thống nhất, đồng bộ các giải pháp được nêu tại phương án cơ cấu lại gắn với xử lý nợ xấu đến năm 2020. Bên cạnh đó, các TCTD thực hiện các biện pháp nâng cao năng lực quản trị nội bộ, đặc biệt là quản trị rủi ro, nâng cao chất lượng thẩm định tín dụng, nâng cao năng lực cán bộ thực hiện công tác thẩm định cấp tín dụng, triển khai các biện pháp phòng ngừa, kiểm soát nhằm hạn chế tối đa nợ xấu phát sinh.

Bên cạnh sự chủ động, tích cực của TCTD, VAMC cũng triển khai đồng bộ nhiều giải pháp để hỗ trợ xử lý nợ xấu, như: (i) Hoàn thiện và ban hành các văn bản hướng dẫn nghiệp vụ phù hợp với Nghị quyết 42, Thông tư số 09/2017/TT-NHNN, Luật Đấu giá tài sản, hoàn thiện các quy trình nội bộ; (ii) Nghiên cứu điều chỉnh Phương án mua nợ xấu theo giá trị thị trường; Phối hợp các TCTD rà soát danh sách các khoản nợ hạch toán nội bảng, ngoại bảng tại TCTD, phân tích đánh giá thực trạng nợ của khách hàng, tài sản bảo đảm cho các khoản nợ xấu đã mua để xác định khả năng thu hồi nợ; (iii) Thuê định giá độc lập để làm cơ sở xác định giá mua thị trường đối với một số khoản nợ... Ngày 05/01/2018, NHNN đã ban hành Quyết định số 28/QĐ-NHNN phê duyệt Đề án cơ cấu lại và nâng cao năng lực của VAMC giai đoạn 2017-2020 và hướng tới 2022. Ngày 20/4/2018, NHNN ban hành Quyết định số 835/QĐ-NHNN về việc sửa đổi, bổ sung Quyết định số 1459/QĐ-NHNN ngày 27/6/2013 về thành lập VAMC.

Theo đó, VAMC đã quyết liệt triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm thực hiện các nội dung của Nghị quyết như: Tổ chức phổ biến, quán triệt nội dung Nghị quyết 42; Chia sẻ thông tin và đề nghị TCTD tiếp tục phối hợp với VAMC trong xây dựng kế hoạch và triển khai các phương án xử lý nợ/TSBĐ của các khoản nợ xấu; Thực hiện rà soát, phân loại, đánh giá thực trạng các khoản nợ, TSBĐ của các khoản nợ xấu đã mua để xác định khả năng thu hồi và áp dụng biện pháp xử lý nợ phù hợp; Tích cực tìm kiếm các đối tác mua nợ, TSBĐ của khoản nợ mà VAMC đang quản lý; Phối hợp, hỗ trợ TCTD đôn đốc, thu hồi nợ đối với các khách hàng, trường hợp cần thiết VAMC thực hiện thu giữ TSBĐ để xử lý nhằm thu hồi nợ; Hỗ trợ các TCTD trong việc hoàn thiện thủ tục pháp lý của TSBĐ; Phối hợp với Tổng cục Thi hành án dân sự đẩy nhanh tiến độ thi hành án đối với các bản án đã có hiệu lực pháp luật; Ký thỏa thuận hợp tác toàn diện và phối hợp chặt chẽ với một số TCTD có dư nợ xấu lớn đã bán cho VAMC để tăng cường công tác xử lý nợ theo Nghị quyết 42...

Nhờ đó, đến 30/6/2018, hệ thống TCTD đã xử lý được 138,29 nghìn tỷ đồng nợ xấu xác định theo Nghị quyết 42 (không bao gồm 61,04 nghìn tỷ đồng dự phòng rủi ro để xử lý nợ xấu nội bảng). Trong đó, xử lý nợ xấu nội bảng là 70,23 nghìn tỷ đồng (chiếm 50,78%), xử lý các khoản nợ đang hạch toán ngoài bảng cân đối kế toán xác định theo Nghị quyết 42 là 21,59 nghìn tỷ đồng (chiếm 15,61%) và xử lý các khoản nợ xấu xác định theo Nghị quyết 42 đã bán cho VAMC được thanh toán bằng trái phiếu đặc biệt là 46,46 nghìn tỷ đồng (chiếm 33,59%).

Nghị quyết 42 – tháo gỡ nhiều nút thắt trong xử lý nợ xấu

Nghị quyết 42 đã hỗ trợ tích cực cho VAMC nói riêng, các TCTD nói chung trong hoạt động xử lý nợ xấu.

Cụ thể, thông qua Nghị quyết 42, quyền chủ nợ của VAMC, TCTD được khẳng định và bảo vệ thông qua các quy định rõ ràng về quyền thu giữ tài sản; quyền ưu tiên thanh toán cho nghĩa vụ nợ khi xử lý TSBĐ của khách hàng, bên bảo đảm để thu hồi nợ, quan hệ của chủ thể là đối tượng đi vay và người đi vay trở về đúng bản chất của giao dịch dân sự kinh tế, “có vay phải có trả”. Qua đó, VAMC và các TCTD đã tự tin hơn trong hoạt động xử lý nợ xấu, nợ xấu được xử lý nhanh chóng, thực chất và hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó, kể từ khi có Nghị quyết 42, sự phối hợp giữa VAMC, các TCTD với các cấp các ngành, từ trung ương đến địa phương trong hoạt động xử lý nợ xấu có chiều hướng tích cực và hiệu quả hơn, đặc biệt trong công tác thu giữ, xử lý, chuyển nhượng TSBĐ. Ngay sau khi Nghị quyết 42 có hiệu lực, VAMC đã tiến hành thu giữ thành công nhiều TSBĐ, trong đó phải kể đến TSBĐ đối với khoản nợ của nhóm khách hàng liên quan dự án Saigon One Tower tại TP. HCM, TSBĐ của Công ty Thuận Kiều tại Dĩ An, Bình Dương. Trong quá trình thu giữ các TSBĐ nêu trên, VAMC đã nhận được sự hỗ trợ và phối hợp tích cực của Bộ Công An, các cấp chính quyền địa phương của TP. HCM và tỉnh Bình Dương.

Đặc biệt, Nghị quyết 42 đã góp phần nâng cao ý thức của khách hàng trong việc trả nợ, ý thức chấp hành pháp luật và thái độ hợp tác của khách hàng với VAMC, các TCTD trong việc xử lý TSBĐ để thu hồi nợ cũng tích cực hơn. Có nhiều khoản nợ trước đây khách hàng chây ỳ, không trả nợ cho TCTD nhưng khi chuyển khoản nợ sang VAMC theo giá trị thị trường và VAMC áp dụng các biện pháp xử lý, khách hàng đã có động thái hợp tác trả nợ.

Không chỉ vậy, Nghị quyết 42 đã tạo động lực khuyến khích các TCTD bán nợ xấu cho VAMC theo giá trị thị trường. Đối tượng và hoạt động mua, bán nợ xấu của VAMC cũng đã được mở rộng, VAMC được bán nợ xấu cho các tổ chức, cá nhân, bao gồm cả pháp nhân không có chức năng kinh doanh mua, bán nợ. Đồng thời, VAMC đã tổ chức đấu giá thành công nhiều khoản nợ như khoản nợ của Công ty TNHH Việt Thuận Thành; khoản nợ của Công ty Kim Sơn - BIDV.  Điều đó chứng tỏ quy định cho phép các tổ chức, cá nhân được mua khoản nợ xấu theo quy định tại Nghị quyết 42 đã đi vào cuộc sống, thu hút rộng rãi nguồn lực xã hội tham gia xử lý nợ xấu.

Mặc dù có những thuận lợi và đạt được những kết quả quan trọng nhưng việc triển khai Nghị quyết 42 trong thực tiễn còn gặp một số bất cập, như: Việc thực hiện nội dung liên quan đến việc hoàn trả TSBĐ là vật chứng trong vụ án hình sự sau khi đã hoàn tất các thủ tục xác minh chứng cứ quy định tại Nghị quyết số 42; Vấn đề liên quan đến thứ tự ưu tiên thanh toán khi xử lý TSBĐ và nghĩa vụ nộp thuế có ảnh hưởng đến việc thực hiện thủ tục sang tên cho người mua; Vấn đề xử lý TSBĐ là dự án bất động sản còn dở dang; Trường hợp đăng ký giao dịch bảo đảm thiếu chữ ký của bên thế chấp; Quyền nhận thế chấp, đăng ký thế chấp quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất hình thành trong tương lai là TSBĐ cho các khoản nợ mà các cá nhân, tổ chức mua lại từ VAMC…

Ngoài ra, cơ chế tiếp cận thông tin về tình trạng TSBĐ chưa đáp ứng yêu cầu của các TCTD nên các TCTD gặp khó khăn trong việc xác định TSBĐ nào đang tranh chấp, TSBĐ nào đang phải áp dụng biện pháp khẩn cấp, dẫn đến cách hiểu về tài sản tranh chấp giữa các cơ quan tố tụng tại nhiều nơi, nhiều cấp khác nhau gây khó khăn khi áp dụng các biện pháp xử lý tài sản theo Nghị quyết 42.

Một số giải pháp xử lý nợ xấu

Trong thời gian tới, NHNN kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các Bộ, ngành và các đơn vị, tổ chức có liên quan cần tiếp tục đẩy mạnh hơn nữa quá trình phân loại, sắp xếp các doanh nghiệp, trọng tâm là các DNNN, thực hiện tái cơ cấu, năng cao năng lực tài chính, năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp, tạo điều kiện để hệ thống các TCTD xử lý nợ xấu, lành mạnh hóa tài chính. NHNN đề xuất Thủ tướng Chính phủ có văn bản gửi Tòa án nhân dân tối cao xem xét, phối hợp với Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Công an, Bộ Tư pháp (Tổng cục Thi hành án dân sự) sớm có văn bản chỉ đạo về việc hoàn trả các TSBĐ là vật chứng của vụ án hình sự sau khi đã hoàn tất các thủ tục xác minh chứng cứ quy định tại Nghị quyết 42. 

Còn đối với Bộ, ngành chủ quản hỗ trợ, chỉ đạo về định hướng cơ cấu lại từ các Tập đoàn/ Tổng công ty Nhà nước đối với phương án cơ cấu của các TCTD phi ngân hàng yếu kém có chủ sở hữu/ cổ đông lớn là các Tập đoàn/ Tổng công ty Nhà nước; Đồng thời chỉ đạo các tập đoàn, công ty, đơn vị thành viên thực hiện nghĩa vụ trả nợ/nghĩa vụ bảo lãnh đối với các khoản vay mà các đơn vị đứng ra bảo lãnh cho các công ty con, công ty thành viên.

Bộ Tài chính sớm triển khai giải pháp về xử lý các khoản nợ xấu liên quan đến nợ đọng xây dựng cơ bản có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước trung ương, địa phương và nợ xấu của doanh nghiệp nhà nước, nợ xấu cho vay theo các chương trình dự án, chỉ định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, nợ được Chính phủ bảo lãnh; tiếp tục có văn bản chỉ đạo, hướng dẫn cơ quan thuế rõ ràng và cụ thể hơn để thực hiện đúng Nghị quyết 42 về thứ tự ưu tiên thanh toán khi xử lý TSBĐ và nghĩa vụ nộp thuế.

Bộ Công an xem xét ban hành văn bản chỉ đạo công an các cấp phối hợp các cấp chính quyền địa phương tăng cường hơn nữa công tác giữ gìn, đảm bảo an ninh trật tự và hỗ trợ các TCTD trong trường hợp cần thiết khi thu giữ TSBĐ của các khoản nợ xấu; đặc biệt kiên quyết xử lý các cá nhân, tổ chức có hành vi chống đối, cản trở, đe dọa tính mạng, tinh thần của bên thu giữ tài sản để việc thu giữ TSBĐ được thành công.

Bộ Tài nguyên và môi trường sớm ban hành các quy định, hướng dẫn cụ thể để áp dụng thống nhất tại các địa phương về vấn đề xử lý TSBĐ là dự án bất động sản còn dở dang.

Bộ Tư pháp: Xem xét có văn bản chỉ đạo Tổng cục Thi hành án dân sự xây dựng cơ chế, chính sách và hướng dẫn Cơ quan thi hành án các cấp thực hiện có hiệu quả các giải pháp của Nghị quyết 42; Nghiên cứu, bổ sung hướng dẫn cụ thể về trường hợp đơn đăng ký giao dịch bảo đảm thiếu chữ ký của bên thế chấp.

UBND tỉnh, thành phố xem xét, chỉ đạo các đơn vị liên quan: Tiếp tục rà soát, có các văn bản hướng dẫn, chỉ đạo tới các cấp chính quyền cơ sở (phường, xã) để hướng dẫn thực hiện theo Nghị quyết 42 và phân công trách nhiệm hỗ trợ quá trình thực hiện phương án thu giữ TSBĐ; Quy định cơ chế giải quyết các vấn đề phát sinh nhằm đảm bảo an ninh, trật tự, an toàn xã hội của chính quyền địa phương các cấp và cơ quan công an nơi tiến hành thu giữ TSBĐ hỗ trợ tốt nhất quá trình TCTD tiến hành thu giữ TSBĐ tại địa phương.

Ngoài ra, cần hoàn thiện mô hình hoạt động của VAMC, trong đó có kiện toàn tổ chức, hoàn thiện bộ máy hoạt động theo Đề án tái cơ cấu và nâng cao hiệu quả hoạt động của VAMC đã được NHNN phê duyệt nhằm thực hiện có hiệu quả công tác mua, bán và xử lý nợ xấu, đồng thời phát triển đầy đủ các nghiệp vụ sẽ được triển khai trong thời gian tới; xem xét bổ sung vốn điều lệ, bổ sung cơ sở vật chất đảm bảo đủ nguồn lực cần thiết để VAMC có thể tổ chức thực hiện nhiệm vụ được giao đạt hiệu quả; bảo toàn và khai thác các nguồn lực được cấp theo đúng quy định của pháp luật…

Linh Thủy