Triển khai rộng rãi e-KYC để phát triển ngân hàng số

10:07-24/06/2020

Quy định cho phép e-KYC (xác thực điện tử) là một xu thế tất yếu trong quá trình chuyển đổi số nền kinh tế và hoạt động sản xuất - kinh doanh, trong đó có lĩnh vực tài chính ngân hàng. e-KYC được coi như chìa khỏa mở cánh cửa ngân hàng số do được đánh giá là an toàn hơn và đem lại nhiều lợi ích hơn so với xác thực gặp mặt trực tiếp.

Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang lấy ý kiến đối với Dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 23/2014/TT-NHNN (Dự thảo Thông tư) về hướng dẫn việc mở và sử dụng tài khoản thanh toán tại tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán. Trong đó, sửa đổi lớn nhất liên quan đến việc cho phép ngân hàng thương mại (NHTM) được quyết định gặp hoặc không gặp trực tiếp khách hàng khi lần đầu thiết lập mối quan hệ. Đây là điều không chỉ các NHTM mà còn cả hệ thống tài chính đã mong chờ trong nhiều năm qua nhằm đạt được bước đột phá trong chuyển đổi số và phát triển tài chính toàn diện. Theo kế hoạch được NHNN đưa ra đầu năm nay, Thông tư về áp dụng e-KYC sẽ được ban hành trước tháng 9/2020.

Nhiều lợi ích với e-KYC

e-KYC được hiểu là định danh khách hàng điện tử; phát triển của công nghệ và để đơn giản hóa các thủ tục, giấy tờ, tạo thuận lợi cho khách hàng. Hiện nay các ngân hàng ở nhiều quốc gia với sự chấp thuận của cơ quan quản lý có thẩm quyền, đã và đang chuyển sang hình thức nhận biết khách hàng qua phương thức điện tử.

Nói cách khác, thay vì việc khách hàng phải đến trực tiếp ngân hàng để thực hiện các biện pháp xác thực truyền thống như trình diện và đối chiếu các loại giấy tờ tùy thân khá phiền phức, e-KYC cho phép khách hàng không cần gặp mặt trực tiếp nhờ sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại thông qua đối chiếu thông tin cá nhân tức thì với hệ thống cơ sở dữ liệu tập trung về danh tính người dùng, xác thực dạng sinh trắc học thông qua vân tay, khuôn mặt, mống mắt… với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI). 

Lợi ích mà e-KYC đem lại cho người dân, ngân hàng và cơ quan quản lý là rất lớn. Trong đó, đối tượng được hưởng lợi nhiều nhất chính là người dân. Khách hàng có thể tiếp cận dịch vụ ngân hàng mọi lúc mọi nơi, thuận tiện, linh hoạt, nhanh chóng.

Có thể thấy, e-KYC giúp các ngân hàng, tổ chức tài chính tiết kiệm được thời gian, tiền bạc và nhân lực cho công tác này, đồng thời giúp khách hàng có trải nghiệm người dùng tốt hơn đối với dịch vụ ngân hàng. Thực hiện e-KYC giúp các ngân hàng thuận tiện hơn rất nhiều trong việc đơn giản hóa thủ tục, nâng cao trải nghiệm khách hàng, độ bảo mật, cũng như giúp chuyên viên tư vấn nhận diện được người dùng, hỗ trợ họ bán thêm các sản phẩm, dịch vụ (Cross Sales, Upsales), nhằm phục vụ và đáp ứng nhu cầu của khách hàng ngày càng tốt hơn theo hướng One Stop Shopping (khách hàng chỉ truy cập một nơi và đáp ứng mọi nhu cầu giao dịch tài chính của mình).

Đối với khách hàng, e-KYC là quy trình xác minh danh tính của khách hàng trực tuyến và đánh giá rủi ro, phát hiện lừa đảo trong mỗi giao dịch, cho dù đó là mở hoặc đăng nhập vào tài khoản, đăng ký vay hoặc thanh toán. Với e-KYC, người tiêu dùng không cần phải đến chi nhánh ngân hàng để mở tài khoản và ngân hàng không cần tốn quá nhiều thời gian để xác nhận khách hàng tham gia vào quá trình onboarding khách hàng.

Quá trình onboarding là sự khởi đầu chính thức cho mối quan hệ đồng thuận giữa khách hàng và nhà cung cấp dịch vụ là ngân hàng, tổ chức tài chính. Và đảm bảo rằng khách hàng có thể truy cập tất cả các dịch vụ và sản phẩm mà hai bên đã thỏa thuận. Đây là thời điểm quan trọng vì nó sẽ được quyết định liệu khách hàng tiềm năng sẽ trở thành khách hàng hiện tại của công ty hay từ bỏ nỗ lực này vì bất cứ trở ngại nào.

Các khách hàng hiện đại ngày càng có xu hướng giảm tiếp xúc trực tiếp và muốn thực hiện tất cả các loại dịch vụ ngân hàng, tài chính tại bất kỳ thời gian và địa điểm. Ứng dụng e-KYC cho quá trình onboard của khách hàng là chìa khóa để tăng tỷ lệ chuyển đổi và cải thiện trải nghiệm người dùng. Khi đó, khách hàng có thể thực hiện onboarding chỉ với một chiếc smart phone mà không cần phải đến trực tiếp các chi nhánh ngân hàng nữa. Đồng thời, quy trình e-KYC còn đáp ứng quy định nghiêm ngặt của nhà nước, có thể hạn chế các hành vi gian lận hay rửa tiền.

Hơn nữa, khi ứng dụng quy trình e-KYC khách hàng được cung cấp hỗ trợ tức thời theo nhu cầu của họ và nhân viên ít phải chịu gánh nặng giấy tờ, có quyền truy cập hồ sơ theo thời gian thực và có thể dễ dàng đánh giá chi tiết khách hàng. Quy trình này không chỉ hiệu quả mà còn tiết kiệm chi phí và giúp nâng cao hình ảnh thương hiệu của ngân hàng.

Đối với cơ quan quản lý, việc người dân tăng cường sử dụng dịch vụ thanh toán qua ngân hàng cũng giúp NHNN giám sát dòng tiền trong nền kinh tế tốt hơn và hỗ trợ cho công tác phòng chống rửa tiền và tội phạm tài chính vì mức độ xác thực và định danh khách hàng đạt tỷ lệ chính xác khá cao

Theo TS.Cấn Văn Lực và Nhóm tác giả Viện Đào tạo & Nghiên cứu BIDV, để triển khai e-KYC cần cho phép ngân hàng truy cập vào cơ sở dữ liệu định danh cá nhân quốc gia, khi đó, sẽ tạo ra động lực khuyến khích người dân đăng nhập vào hệ thống và cập nhật thông tin của mình để thuận tiện hơn trong giao dịch ngân hàng, từ đó làm giàu thêm cơ sở dữ liệu quốc gia mà không tốn kém công sức, chi phí. Đồng thời, cho phép e-KYC sẽ thúc đẩy nhanh tiến trình thanh toán không dùng tiền mặt, qua đó tăng tính công khai, minh bạch, góp phần giảm qui mô nền kinh tế ngầm và giao dịch không chính thức.

e-KYC được triển khai tại nhiều nước

Thực tế, với sự phát triển của công nghệ hiện nay, e-KYC hoàn toàn có thể triển khai rộng rãi, tạo thuận lợi cho cả ngân hàng lẫn khách hàng. Nhiều quốc gia trên thế giới cũng đã chấp thuận hình thức định danh khách hàng qua phương thức điện tử.

Điển hình như Ấn Độ, chính phủ quốc gia này đã thúc đẩy tài chính toàn diện theo hướng số hoá với Cơ sở dữ liệu quốc gia mã định danh công dân duy nhất (Đề án Aadhaar) trong đó có cơ chế xác thực khách hàng điện tử e-KYC, chia sẻ dữ liệu dân cư cho phép ngân hàng mở tài khoản cho người dân chưa tiếp cận dịch vụ tài chính không đòi hỏi giấy tờ, thủ tục phiền hà, cho phép đơn vị bán hàng hóa, dịch vụ xác thực, chấp nhận thanh toán điện tử từ khách hàng dựa trên thông tin sinh trắc học như vân tay, mống mắt hay mã xác thực OTP qua tin nhắn SMS.

Hay như tháng 5/2018, Hiệp hội Ngân hàng Canada đã công bố sách trắng “Tương lai danh tính số của Canada - Cách tiếp cận liên kết” trong đó đề xuất xây dựng một Khung danh tính số liên hiệp của quốc gia này. Hiệp hội Ngân hàng Canada đang hợp tác để xây dựng một hệ thống danh tính số sử dụng công nghệ như blockchain và sinh trắc học để cho phép quy trình xác minh danh tính video trực tuyến.

Tại Đông Nam Á, Ngân hàng trực tuyến TMRW của Thái Lan đã được nhà nước công nhận về đổi mới ngân hàng số. TMRW của United Overseas Bank (UOB) là ngân hàng trực tuyến toàn phần đầu tiên trong khu vực ASEAN. Đây là doanh nghiệp đầu tiên ở Thái Lan cung cấp xác thực e-KYC, cho phép khách hàng mở tài khoản ngân hàng mà không cần đến chi nhánh. Còn tại Philippines, Tập đoàn CIMB đã ra mắt Ngân hàng số CIMB đầu tiên vào năm 2019. Ứng dụng công nghệ nhận dạng ký tự quang học (OCR), nhận diện gương mặt (Face recognition) và tiêu chuẩn bảo mật cao vào quy trình e-KYC, ngân hàng số CIMB cho phép người dùng đăng ký mở tài khoản tiết kiệm và tài khoản vay lần đầu chỉ trong vòng 10 phút. Ngay trong năm đầu tiên hoạt động, gần 2 triệu người Philippines đã đăng ký thông qua nền tảng kỹ thuật số CIMB Bank PH. 30% khách hàng trong 2 triệu người đăng ký là những khách hàng lần đầu mở tài khoản. Những con số ấn tượng này cho thấy sức mạnh của e-KYC và các công nghệ số hóa, đưa CIMB Bank trở thành ngân hàng số phát triển nhanh nhất tại Đông Nam Á.

Trong xu thế đó, Ngân hàng Hong Leong Bank (HLB) tại Malaysia đã cho ra mắt một eToken mới, với công nghệ xác thực khuôn mặt sinh trắc học tích hợp, cung cấp khả năng giao dịch an toàn và liền mạch cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs).Tính năng mới nhất này sử dụng công nghệ nhận dạng khuôn mặt để xác thực đăng nhập và phê duyệt thanh toán trên Hong Leong ConnectFirst - nền tảng ngân hàng trực tuyến kinh doanh của HLB.  Hiện nay, một số ngân hàng tại Việt Nam cũng đã đầu tư một khoản chi phí lớn để xây dựng hệ thống nhận dạng thông qua sinh trắc học. Tuy nhiên, kết quả đến nay còn khá hạn chế, một phần là do e-KYC chưa được áp dụng tại Việt Nam. Trong tương lai, hệ thống nhận diện của ngân hàng có thể tích hợp vào cơ sở dữ liệu dân cư như một thành phần của hệ sinh thái số quốc gia.

Nhiều ngân hàng thương mại cho hay đã chuẩn bị sẵn sàng, chỉ cần NHNN cho phép là có thể triển khai ngay. Các công nghệ như nhận diện khuôn mặt, vân tay, giọng nói, video call… giúp ngân hàng có thể xác thực khách hàng từ xa mà vẫn đảm bảo an toàn.

ACB, Eximbank, VietinBank… cũng đã triển khai ứng dụng công nghệ sinh trắc học nhằm tăng cường hơn nữa an toàn, bảo mật trong hoạt động ngân hàng, thanh toán qua xác thực giao dịch bằng vân tay. MSB cũng đã đưa vào ứng dụng phương thức xác thực bằng sinh trắc học với công nghệ sử dụng nhận diện vân tay hoặc khuôn mặt để đăng nhập hoặc xác thực các giao dịch trên ứng dụng Mobile Banking...

Để triển khai e-KYC an toàn, hiệu quả

Theo các chuyên gia, ngoài yêu cầu về hành lang pháp lý, để triển khai e-KYC hiệu quả và an toàn, cần phải có hệ thống cơ sở dữ liệu định danh cá nhân và đi kèm với đó là công nghệ xác thực đáp ứng yêu cầu.

Do đó, ở tầm vĩ mô, Việt Nam cần đẩy nhanh tiến độ xây dựng cơ sở dữ liệu định danh cá nhân quốc gia. Đây là điều kiện quan trọng để Việt Nam có thể chuyển đổi số nhanh và thành công. Được biết, Dự án Cơ sở Dữ liệu quốc gia về dân cư đang được Bộ Công an triển khai, dự kiến hoàn thành Trung tâm Dữ liệu quốc gia về dân cư và cấp số định danh cho công dân trước ngày 1/12/2020, hoàn thành toàn bộ Dự án trước ngày 30/4/2021.

Đồng thời, Chính phủ chỉ đạo xây dựng cơ chế chia sẻ thông tin dữ liệu khách hàng để khai thác chung nhằm tiết giảm chi phí giao dịch cho người tiêu dùng, ngân hàng và các chủ thể khác tham gia sau này. Các bên tham gia cần đảm bảo tạo lập được một môi trường e-KYC cập nhật, minh bạch và an toàn, được chấp nhận rộng rãi trên thị trường, đảm bảo tính liên thông và hệ sinh thái số phù hợp về lâu dài.

Về phía NHNN cân nhắc việc giao quyền chủ động cho các NHTM trong việc sử dụng các biện pháp, hình thức và công nghệ phù hợp để xác thực định danh khách hàng, giúp NHTM có thể tăng tính chủ động, ra quyết định nhanh trong việc áp dụng các công nghệ tiên tiến, hiện đại, qua đó góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh cũng như tăng tính trách nhiệm của ngân hàng. Theo đó, NHTM cần tiếp tục chú trọng tăng cường an ninh mạng, an toàn bảo mật dữ liệu khách hàng theo yêu cầu; lấy ứng dụng công nghệ 4.0 là nền tảng, khách hàng là trung tâm trong phát triển ngân hàng số.

Hoàng Anh