Để tín dụng chính sách là công cụ quan trọng trong xóa đói giảm nghèo bền vững

10:03-12/09/2019

Tín dụng chính sách xã hội đã góp phần tích cực thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững và xây dựng nông thôn mới. Thời gian tới, để tín dụng chính sách tiếp tục là công cụ quan trọng đáp ứng nhu cầu phục vụ sản xuất, tiêu dùng góp phần cải thiện đời sống của người nghèo và các đối tượng chính sách khác, đặc biệt là người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số, hạn chế tình trạng cho vay nặng lãi, rất cần sự phối hợp của các các Bộ, ngành chức năng và cấp ủy, chính quyền địa phương.

Góp phần giảm nghèo bền vững

Bên cạnh các chương trình tín dụng do các ngân hàng thương mại đang triển khai thực hiện, các chương trình tín dụng chính sách xã hội của Chính phủ và chương trình, dự án do các địa phương, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước ủy thác cho vay đã và đang được Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) triển khai có hiệu quả, góp phần quan trọng thực hiện mục tiêu quốc gia về giảm nghèo nhanh và bền vững, ổn định an ninh chính trị và xây dựng nông thôn mới.

Trong giai đoạn 2010-2019, NHCSXH đã và đang triển khai thực hiện trên 20 chương trình tín dụng chính sách và dự án. Đến 31/8/2019, tổng dư nợ ước đạt 201 ngàn tỷ đồng, với trên 6,6 triệu hộ nghèo, hộ cận nghèo và các đối tượng chính sách khác đang còn dư nợ. Trong đó, tổng dư nợ cho vay tại vùng dân tộc thiểu số và miền núi đạt 105.726 tỷ đồng, chiếm 52,6%, với trên 3,2 triệu hộ nghèo, hộ cận nghèo và các đối tượng chính sách khác đang còn dư nợ.

Dư nợ tập trung chủ yếu tại các chương trình tín dụng đầu tư cho phát triển sản xuất, tạo sinh kế, xây dựng nhà ở, công trình nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn: Cho vay hộ nghèo 35.905 tỷ đồng, chiếm 17,9% tổng dư nợ;  Cho vay hộ cận nghèo 31.646 tỷ đồng, chiếm 15,8% tổng dư nợ; Cho vay hộ mới thoát nghèo 33.355 tỷ đồng, chiếm 16,64% tổng dư nợ; Cho vay nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn 34.169 tỷ đồng, chiếm 17,04% tổng dư nợ; Cho vay giải quyết việc làm 17.428 tỷ đồng, chiếm 8,69% tổng dư nợ;  Cho vay học sinh sinh viên có hoàn cảnh khó khăn 11.080 tỷ đồng, chiếm 5,53% tổng dư nợ; Cho vay hộ gia đình sản xuất kinh doanh vùng khó khăn và thương nhân hoạt động thương mại tại vùng khó khăn đạt 23.998 tỷ đồng, chiếm 11,9% tổng dư nợ; Cho vay hộ nghèo về nhà ở 5.082 tỷ đồng, chiếm 2,53% tổng dư nợ; Các chương trình chính sách xã hội dành riêng cho hộ đồng bào dân tộc thiểu số (Nghị định số 75/2015/NĐ-CP, Quyết định số 2085/QĐ-TTg, số 54/2012/QĐ-TTg, số 755/QĐ-TTg). Tổng dư nợ các chương trình này ước đạt 2.452 tỷ đồng, chiếm 1,22% tổng dư nợ.

Trong tổng dư nợ của NHCSXH, có trên 85% dư nợ cho vay phát triển lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn; có trên 1,4 triệu khách hàng là hộ đồng bào dân tộc thiểu số đang thụ hưởng hầu hết các chương trình tín dụng tại NHCSXH, với tổng dư nợ 49.848 tỷ đồng, chiếm 24,8% trên tổng dư nợ tại NHCSXH, dư nợ bình quân một hộ đồng bào dân tộc thiểu số đạt 35,6 triệu đồng/hộ (trong khi bình quân chung là 30 triệu đồng/hộ).

Nguồn vốn tín dụng chính sách xã hội đã tác động toàn diện đến mọi mặt của đời sống người dân vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa, vùng khó khăn, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại vùng khó khăn, xã vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được cải thiện; hệ thống chính trị ngày càng được củng cố; khối đại đoàn kết toàn dân tộc không ngừng được tăng cao; góp phần quan trọng vào mục tiêu giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới, bảo đảm an sinh xã hội, ổn định chính trị, trật tự xã hội, an ninh quốc phòng; lòng tin của người dân đối với Đảng, Nhà nước ngày càng được tăng cường và củng cố.

Với những kết quả trên, tín dụng chính sách xã hội đã góp phần tích cực thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững và xây dựng nông thôn mới.

Khó khăn trong bố trí nguồn vốn

Hiện nay, nhu cầu vốn tín dụng chính sách cho hộ nghèo và các đối tượng chính sách, hộ đồng bào dân tộc thiểu số đặc biệt khó khăn tại khu vực trung du và miền núi phía Bắc nói riêng, cả nước nói chung còn rất lớn. Trong khi đó, việc bố trí vốn chưa đáp ứng nhu cầu thực tế của các chương trình tín dụng chính sách xã hội được Chính phủ giao cho NHCSXH thực hiện, nhất là tại một số chương trình tín dụng có nhu cầu vốn lớn như chương trình cho vay giải quyết việc làm, hộ sản xuất kinh doanh vùng khó khăn, nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn…

Bên cạnh đó, một số địa phương, việc bố trí nguồn vốn ủy thác từ ngân sách địa phương của Ủy ban nhân dân các cấp chuyển sang NHCSXH để cho vay đối với các đối tượng chính sách trên địa bàn hàng năm còn hạn chế, chưa đáp ứng được kịp thời nhu cầu vốn của hộ nghèo, hộ đồng bào dân tộc thiểu số và các đối tượng chính sách khác trên địa bàn.

Chưa kể, tín dụng chính sách xã hội phần lớn mới chỉ dừng lại ở mức triển khai đối với một số đối tượng chính sách cụ thể, chưa có chính sách tín dụng đặc thù dành riêng cho vùng, chưa có chính sách tín dụng đặc thù dành riêng cho đồng bào dân tộc thiểu số nói chung; Đối tượng thụ hưởng tại một số chương trình tín dụng như cho vay học sinh sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, cho vay phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số và miền núi mới chỉ giới hạn trong phạm vi nhất định, các hộ gia đình có mức sống trung bình chưa được tiếp cận, mặc dù đây là những đối tượng rất khó khăn trong việc tìm kiếm nguồn lực để trang trải chi phí học tập của con em mình, cũng như để đầu tư phát triển sản xuất, kinh doanh thuộc các địa bàn khó khăn

Ngoài ra, tại một số nơi, công tác phối hợp giữa các hoạt động khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư, hỗ trợ kỹ thuật, chuyển giao công nghệ, tiêu thụ sản phẩm của các tổ chức Nhà nước, các đơn vị sự nghiệp, các doanh nghiệp và các tổ chức chính trị - xã hội với hoạt động tín dụng chính sách xã hội chưa thực sự gắn kết, dẫn đến một bộ phận người nghèo và đối tượng chính sách khác sử dụng vốn vay chưa hiệu quả, chưa thoát nghèo bền vững.

Những tồn tại, hạn chế trên có thể kể đến một số nguyên nhân như tại một số khu vực trung du và miền núi phía Bắc, vùng sâu vùng xa, các hộ vay vốn chủ yếu dựa vào điều kiện tự nhiên, đất đai để chăn nuôi, sản xuất nên hiệu quả vốn tín dụng đầu tư thấp, tiềm ẩn nhiều rủi ro; sản phẩm sản xuất ra nhỏ lẻ, manh mún, khó tiêu thụ, chưa kết nối được với thị trường, lợi nhuận thấp, đồng tiền thu được không bù đắp đủ chi phí sản xuất dẫn đến hiệu quả sử dụng vốn thấp. Việc đầu tư cơ sở hạ tầng để phục vụ cho dân sinh và sản xuất còn thiếu, chưa đồng bộ nên hoạt động sản xuất, kinh doanh của người dân gặp nhiều khó khăn, chi phí sản xuất cao, lợi nhuận thấp, chưa phát huy tối đa hiệu quả vốn tín dụng chính sách xã hội trong khu vực. Đồng thời thiếu cơ chế chỉ đạo, điều hành tập trung, thống nhất của các ngành, các cấp trong việc phối hợp, lồng ghép các chương trình, dự án, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, các hoạt động chuyển giao công nghệ, huấn luyện, đào tạo nghề với hoạt động tín dụng chính sách xã hội để giúp người vay sử dụng vốn có hiệu quả, dẫn đến một bộ phần đồng bào sử dụng vốn vay chưa hiệu quả

Tiếp tục thực hiện hiệu quả và thực chất

Trong thời gian tới, với tác động lớn của biến đổi khí hậu, của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật lần thứ 4... người dân sinh sống tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn là một trong những nhóm đối tượng chính dễ bị tổn thương, ảnh hưởng đến mục tiêu giảm nghèo bền vững. Do đó, cần tiếp tục đẩy mạnh việc thực hiện chương trình tín dụng chính sách xã hội, các dịch vụ do NHCSXH cung cấp đảm bảo phục vụ tốt nhất cho hộ nghèo và các đối tượng chính sách; góp phần thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới, đảm bảo an sinh xã hội, ngăn ngừa sự ảnh hưởng của hoạt động tín dụng đen đến đời sống của hộ nghèo và các đối tượng chính sách khác.

Bên cạnh điều hành chính sách tiền tệ, tín dụng chủ động, linh hoạt, hiệu quả, NHNN sẽ tiếp tục hoàn thiện và bổ sung một số cơ chế chính sách liên quan đến sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng tại các khu vực nông nghiệp, nông thôn, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi nhằm đáp ứng tốt hơn nữa nhu cầu vay vốn chính đáng của người dân; Tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi cho NHCSXH trong việc triển khai cho vay các chương trình tín dụng chính sách và chỉ đạo các tổ chức tín dụng Nhà nước thực hiện duy trì số dư tiền gửi tại NHCSXH theo quy định để tạo nguồn vốn ổn định, dài hạn cho vay hộ nghèo, các đối tượng chính sách đặc biệt là các khách hàng ở khu vực nông thôn, miền núi, vùng khó khăn; Tiếp tục phối hợp với chính quyền địa phương, các tổ chức chính trị - xã hội trong việc tăng cường tuyên truyền, phổ biến các chính sách về tín dụng nông nghiệp, nông thôn, các chương trình tín dụng chính sách để chuyển tải vốn đến người nông dân một cách hiệu quả nhất..

Về phía NHCSXH, thời gian tới, tiếp tục xây dựng chiến lược của NHCSXH để thực hiện thành công chiến lược ngành ngân hàng theo Quyết định số 986/QĐ-TTg ngày 08/8/2018 của Thủ Tướng Chính phủ về việc phê duyệt chiến lược phát triển ngành ngân hàng Việt Nam đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, đối với NHCSXH: “Tập trung thống nhất chức năng tín dụng chính sách từ các ngân hàng thương mại sang NHCSXH; phát triển NHCSXH thành tổ chức có khả năng tự chủ và phát triển ổn định lâu dài, đồng thời duy trì được vai trò là định chế tài chính công thực hiện các chính sách xã hội của Chính phủ; tập trung vào những lĩnh vực mà các Tổ chức tài chính hoạt động theo nguyên tắc thị trường không thể đáp ứng hoặc chỉ đáp ứng được một phần”.

Bên cạnh đó, tham mưu Chính phủ và các Bộ, ngành xây dựng các chính sách theo hướng tách bạch đối tượng thụ hưởng, giảm cho không đến cá nhân và tăng mức đầu tư, hỗ trợ qua tín dụng để giúp người nghèo và các đối tượng chính sách khác đủ điều kiện, có nhu cầu vay vốn đầu tư sản xuất, kinh doanh từng bước vươn lên thoát nghèo, ổn định đời sống trên chính quê hương mình.

Đồng thời, tập trung huy động nguồn lực và tổ chức triển khai thực hiện hiệu quả  các chương trình tín dụng chính sách xã hội đã ban hành để phát triển sản xuất, đầu tư xây dựng nhà ở cho các đối tượng theo quy định, đầu tư xây dựng công trình nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn; đầu tư vốn tín dụng phù hợp nhu cầu và phương án sản xuất, kinh doanh, đặc biệt ưu tiên các mô hình tạo sinh kế cho đối tượng hộ nghèo, hộ đồng bào dân tộc thiểu số;

Ngoài ra, NHCSXH cũng tập trung chỉ đạo thực hiện đồng bộ các giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động tín dụng chính sách xã hội. Trong đó, đặc biệt coi trọng chất lượng tín dụng, chất lượng hoạt động của các Tổ Tiết kiệm và vay vốn (TK&VV), hoạt động giao dịch tại xã, thực hiện công khai về các thông tin, chủ trương chính sách liên quan đến hoạt động tín dụng chính sách tại điểm giao dịch xã, phối hợp với các Hội, đoàn thể tuyên tuyền bằng nhiều hình thức tại các bản, làng nhằm tạo điều kiện tốt nhất cho người nghèo và các đối tượng chính sách khác tiếp cận nguồn vốn các chương trình tín dụng chính sách, đồng thời phát huy vai trò giám sát của cộng đồng trong việc tổ chức thực hiện chính sách của Đảng và Nhà nước trên địa bàn;

Cùng với đó, hỗ trợ người nghèo và các đối tượng chính sách vay vốn các dịch vụ tận nhà cho hộ vay vốn như: thu lãi, thu tiền gửi tại nhà thông qua Ban quản lý Tổ TK&VV; thông báo dư nợ cho khách hàng bằng tin nhắn qua điện thoại, có ý nghĩa gắn kết giữa ngân hàng và khách hàng, tạo điều kiện cho người nghèo và các đối tượng chính sách tiếp cận dần với cơ chế thị trường, qua đó xây dựng cộng đồng đoàn kết gắn với an ninh xã hội tại các địa phương; Phối hợp hiệu quả giữa hoạt động tín dụng chính sách xã hội với các hoạt động khuyến công, khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư, hỗ trợ kỹ thuật, chuyển giao công nghệ, tiêu thụ sản phẩm của các tổ chức Nhà nước, các đơn vị sự nghiệp, các doanh nghiệp, các tổ chức chính  trị - xã hội;

Đặc biệt, thực hiện tốt công tác tuyên truyền về tín dụng chính sách xã hội, đặc biệt những chính sách tín dụng mới đến các cấp, các ngành, các tầng lớp nhân dân biết để thực hiện và giám sát thực hiện trên địa bàn; nâng cao nhận thức của người dân trong việc sử dụng nguồn vốn tín dụng chính sách xã hội, đầu tư có hiệu quả và trách nhiệm trong việc hoàn trả vốn vay, tuyên truyền cho nhân dân nhận diện về tín dụng đen để chủ động phòng ngừa; Phối hợp với Vụ chức năng của NHNN đề xuất các giải pháp tiếp tục hạn chế, ngăn ngừa tín dụng đen; xây dựng, triển khai thí điểm Phương án mở rộng tín dụng tiêu dùng trình các cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Và để tiếp tục triển khai thực hiện tốt tín dụng chính sách xã hội đáp ứng nhu cầu phục vụ sản xuất, tiêu dùng góp phần cải thiện đời sống của người nghèo và các đối tượng chính sách khác, đặc biệt là người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số, góp phần hạn chế tình trạng cho vay nặng lãi, rất cần sự phối hợp của các các Bộ, ngành chức năng và cấp ủy, chính quyền địa phương.

Hoàng Anh