BHTG - 5 Năm xây dựng và trưởng thành

Từ khi nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng XHCN, chúng ta đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Cùng với cả nước, ngành Ngân hàng cũng đã có những đổi mới sâu sắc và toàn diện, góp phần tích cực vào quá trình phát triển của đất nước. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, ngành Ngân hàng cũng còn bộc lộ một số tồn tại, bất cập. Đó là chất lượng hoạt động chưa thật hiệu quả; tỷ lệ nợ quá hạn, nợ khó đòi cao; yếu tố rủi ro mang tính hệ thống vẫn tiềm ẩn. Những tồn tại, bất cập này nằm trong tất cả các loại hình tổ chức tín dụng, đặc biệt là hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân và các Ngân hàng thương mại cổ phần. Vì vậy, nhằm duy trì sự phát triển ổn định, an toàn và lành mạnh hoạt động của hệ thống Ngân hàng, từ cuối năm 1999, Chính phủ đã ban hành các văn bản pháp luật về bảo hiểm tiền gửi và cho phép ra đời Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (BHTGVN) từ tháng 7/2000.

Kể từ khi ra đời và đi vào hoạt động đến nay, thời gian tuy chưa nhiều đối với một tổ chức, nhưng BHTGVN đã có nhiều cố gắng để đạt được những kết uả khả quan ban đầu, đó là :

Mở rộng mạng lưới hoạt động tới các khu vực trong cả nước. BHTGVN là tổ chức tài chính Nhà nước hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, hạch toán độc lập, bảo đảm an toàn vốn, tự bù đắp các chi phí và được mở chi nhánh tại các địa bàn trong nước. 5 năm qua, cùng với việc ổn định bộ máy tổ chức và triển khai đầy đủ các hoạt động nghiệp vụ về bảo hiểm tiền gửi, BHTGVN đã mở rộng mạng lưới hoạt động của mình tới các khu vực trong phạm vi cả nước, đó là thành lập 6 Chi nhánh Bảo hiểm tiền gửi khu vực gồm: Chi nhánh tại TP.HCM, chi nhánh khu vực Hà Nội, chi nhánh khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (tại Cần Thơ), chi nhánh khu vực Nam Trung Bộ và Tây nguyên(tại Nha Trang), chi nhánh khu vực Đông Bắc Bộ (tại Hải Phòng) và chi nhánh khu vực Bắc Trung Bộ (tại Nghệ An). Đây là những địa bàn kinh tế trọng điểm của đất nước, đồng thời là nơi tập trung nhiều tổ chức tài chính à tổ chức tín dụng.

Cấp Giấy chứng nhận bảo hiểm tiền gửi. Sau 5 năm, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam đã cấp Giấy chứng nhận bảo hiểm tiền gửi cho 1071 tổ chức tín dụng và tổ chức không phải là tổ chức tín dụng được phép thực hiện một số hoạt động ngân hàng theo quy định của Luật các tổ chức tín dụng, hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam, có huy động tiền gửi của cá nhân bằng Đồng Việt Nam. BHTGVN không bảo hiểm cho các loại tiền gửi bằng ngoại tệ để góp phần thực hiện cơ chế quản lý ngoại hối của Nhà nước .

Tuy nhiên, do trong quá trình hoạt động một số tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi mất khả năng thanh toán và bị cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ra văn bản chấm dứt hoạt động, BHTGVN đã chấm dứt bảo hiểm và thu hồi giấy chứng nhận bảo hiểm của 97 tổ chức tín dụng. Như vậy, đến nay, số lượng các tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi là 974 đơn vị, trong đó: 5 NHTM Nhà nước, 33 NHTMCP, 28 NH nước ngoài và NH liên doanh, 5 Cty tài chính và 903 QTDND.

Thu phí bảo hiểm tiền gửi và quản lý nguồn vốn. Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam luôn chú trọng công tác thu phí bảo hiểm đối với tổ chức tham gia BHTG, thường xuyên theo dõi, hướng dẫn, đôn đốc các đơn vị tính và nộp phí, đảm bảo nguyên tắc thu đúng, thu đủ, kịp thời theo quy định của Nhà nước. Nhìn chung, thời gian qua các tổ chức tham gia BHTG nộp đầy đủ và đúng thời gian quy định. Số phí BHTGVN thu được từ các tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi năm sau tăng so với năm trước ở mức 20% đến 25%. Đây là nguồn tài chính quan trọng để Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam tăng cường năng lực xử lý các rủi ro có thể xảy ra từ phía các tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi, hạn chế tới mức thấp nhất việc bao cấp từ Ngân sách Nhà nước.

Vốn điều lệ của BHTGVN được Nhà nước cấp là 1.000 tỷ đồng. Kết hợp với nguồn thu phí, BHTGVN đã đầu tư vào trái phiếu Chính phủ, trái phiếu KBNN, tiền gửi có kỳ hạn của các TCTD Nhà nước theo đúng quy định, đảm bảo an toàn, bảo tồn vốn và bù đắp chi phí .

Chi trả và giám sát quá trình thanh lý tài sản của TCTD. Khi tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi bị mất khả năng thanh toán và bị cơ quan Nhà nước có thẩm quyền có văn bản chấm dứt hoạt động, BHTGVN đã thực hiện đầy đủ trách nhiệm chi trả tiền gửi được bảo hiểm cho người gửi tiền tại các tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi theo đúng quy định. Sau 5 năm hoạt động, BHTGVN đã chi trả tiền gửi bảo hiểm cho 1.475 người gửi tiền tại 33 QTDND ở địa bàn 10 tỉnh, thành phố trong cả nước, với tổng số tiền chi trả là 16,3 tỷ đồng.

Tuy số tiền chi trả bảo hiểm chưa phải là lớn và mới chỉ diễn ra trong hệ thống QTDND cơ sở , nhưng việc chi trả tiền gửi bảo hiểm cho người gửi tiền trải rộng trên địa bàn nhiều tỉnh và liên tục trong 5 năm qua đã thực sự đi vào tiềm thức của người dân, góp phần củng cố lòng tin của người dân đối với hoạt động ngân hàng, đặc biệt là niềm tin của bà con nông thôn đối với hệ thống QTDND cơ sở . Việc BHTGVN chi trả kịp thời tiền gửi bảo hiểm cho người gửi tiền đã trở thành nhân tố tích cực tạo sự ổn định và phát triển hệ thống ngân hàng, thúc đẩy việc huy động vốn của các TCTD, phát huy nội lực, khai thác nguồn vốn trong dân để đầu tư phát triển kinh tế đất nước.

Sau chi trả tiền gửi bảo hiểm, BHTGVN đã tổ chức theo dõi hoạt động thanh lý tài sản của TCTD bị giải thể nhằm thu hồi vốn đã chi trả bảo hiểm. Tổng số tiền thu hồi trong thanh lý là 15,1 tỷ đồng, đạt 30% tổng số phải thu. Tổng số chi thanh toán cho các chủ nợ và chi phí thanh lý là 11,7 tỷ đồng đạt gần 30% so với tổng các khoản phải trả. Trong đó trả cho BHTGVN là 1,37 tỷ đồng, đạt 8% so với tổng số tiền chi trả bảo hiểm của BHTGVN trước đây... Kết quả thu hồi thanh lý tài sản của TCTD thời gian qua chưa nhiều, BHTGVN đã chủ động kiến nghị với chính quyền địa phương và NHNN các biện pháp xử lý tháo gỡ nhằm góp phần nâng cao hiệu quả công tác thanh lý và tận thu vốn cho Nhà nước.

Kiểm tra, giám sát hoạt động của các tổ chức tham gia BHTG. Kiểm tra, giám sát có thể coi là chức năng chính của BHTGVN trong thời gian qua. BHTGVN đã chủ động, thường xuyên, phối hợp chặt chẽ với Thanh tra NHNN thực hiện hơn 1.000 cuộc kiểm tra tại chỗ đối với các tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi. Việc kiểm tra các TCTD thực hiện các quy định của pháp luật về bảo hiểm tiền gửi và Quy định an toàn trong hoạt động ngân hàng, nhằm phát hiện sớm và có biện pháp ngăn chặn kịp thời hành vi vi phạm các quy định nói trên, đồng thời báo cáo NHNN để có biện pháp chấn chỉnh, xử lý vi phạm kịp thời.

Ngoài hoạt động kiểm tra, BHTGVN còn thực hiện hoạt động giám sát từ xa đối với các tổ chức tham gia BHTG . Các chỉ tiêu giám sát được xây dựng trên cơ sở chỉ tiêu đánh giá chung về hoạt động của tổ chức tín dụng. Nội dung giám sát là phân tích, đánh giá đầy đủ tình hình hoạt động, mức độ tuân thủ các quy định của pháp luật về BHTG , tham khảo kết quả xếp hạng TCTD của NHNN để bổ sung cho việc xác định rủi ro tiềm ẩn trong hoạt động của tổ chức tham gia BHTG. Qua hoạt động giám sát, BHTGVN đã bước đầu nắm vững tình hình tài chính của các tổ chức tham gia BHTG nhằm chỉ đạo công tác kiểm tra được kịp thời, có trọng tâm, trọng điểm và đưa ra các cảnh báo cần thiết đối với tổ chức tham gia BHTG.

Hoạt động thông tin tuyên truyền. Bảo hiểm tiền gửi là lĩnh vực hoạt động còn rất mới, vì vậy công tác thông tin tuyên truyền có vị trí rất quan trọng đối với BHTGVN. Hoạt động thông tin tuyên truyền ngày càng phong phú và đa dạng cả về nội dung và hình thức phù hợp với các đối tượng, đặc biệt là người gửi tiền.

5 năm qua, BHTGVN đã phối hợp với Ngân hàng Nhà nước tổ chức các Hội nghị về hoạt động bảo hiểm tiền gửi trên phạm vi cả nước, nhằm phổ biến các chủ trương, chính sách của Nhà nước về bảo hiểm tiền gửi. Đồng thời, phối hợp với đài phát thanh, đài truyền hình trung ương và địa phương đưa tin và hình ảnh kịp thời về hoạt động của BHTGVN.

Ngoài ra, BHTGVN đã xây dựng và thiết lập trang Web trên mạng Internet, nhằm giúp công chúng có thể trực tiếp thu thập được nhiều loại thông tin về BHTG từ trên mạng; đồng thời, gấp rút xây dựng hệ thống thông tin nội bộ để đáp ứng yêu cầu của công tác quản trị điều hành của BHTGVN.

Hội nhập quốc tế. Sau một thời gian hoạt động, BHTGVN đã thực hiện tốt quy định của pháp luật về bảo hiểm tiền gửi, hoạt động theo đúng mô hình và các tiêu chí cơ bản như các nước tiên tiến khác đã làm trong lĩnh vực bảo hiểm tiền gửi. Do vậy, theo đề nghị của phía Việt Nam, sau khi nghiên cứu tình hình hoạt động của BHTGVN, Hiệp hội bảo hiểm tiền gửi quốc tế đã chính thức công nhận và kết nạp BHTGVN vào thành viên của Hiệp hội bảo hiểm tiền gửi quốc tế. Tại diễn đàn này, cùng với các nước thành viên Hiệp hội, BHTGVN đã chia sẻ những kết quả, kinh nhiệm trong hoạt động bảo hiểm tiền gửi của mình, đặc biệt là vấn đề xử lý êm thấm hơn 30 tổ chức tham gia BHTG bị giải thể ở Việt Nam, nhằm đóng góp vào sự ổn định của hệ thống ngân hàng và hệ thống tài chính nói chung. Có thể nói rằng, BHTGVN là tổ chức tài chính thực hiện hội nhập quốc tế một cách sớm nhất và thành công nhất ở Việt Nam. Việc hội nhập này sẽ tạo điều kiện thuận lợi để BHTGVN nhanh chóng trưởng thành và ngày càng phát triển vững mạnh.
Như vậy, sau 5 năm hoạt động, chính sách về BHTG đã phát huy tác dụng tích cực đối với đời sống xã hội. Tuy nhiên, qua kiểm nghiệm thực tế cho thấy, một số quy định về BHTG liên quan đã bộc lộ những hạn chế, bất cập cần được nghiên cứu sửa đổi, bổ sung kịp thời, như là các quy định về đối tượng tiền gửi được bảo hiểm, mức tiền gửi được bảo hiểm tối đa phù hợp với thực tiễn, mức phí bảo hiểm tiền gửi linh hoạt theo mức độ rủi ro của tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi, vị trí chủ nợ của BHTGVN khi chi trả bảo hiểm, vốn điều lệ của BHTGVN… Việc hoàn thiện các quy định về bảo hiểm tiền gửi trong thời gian tới đây để BHTGVN tiếp tục phát triển không ngừng cả trên phương diện tổ chức bộ máy, quy mô, năng lực và chất lượng hoạt động, góp phần quan trọng vào việc thực hiện công cuộc đổi mới đất nước, đặc biệt là trong lĩnh vực tài chính, tiền tệ và ngân hàng, thực sự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, nhằm giữ vững ổn định an ninh, chính trị và trật tự an toàn xã hội.