Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam, được thành lập theo Quyết định 218/1999/QĐ-TTg ngày 09/11/1999 của Thủ tướng chính phủ, và chính thức đi vào khai trương hoạt động từ ngày 7/7/2000. Theo quyết định của Thủ tướng chính phủ thì Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (sau đây viết tắt là BHTGVN) là một tổ chức tài chính Nhà nước, hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận.

Sau gần 5 năm hoạt động, BHTGVN đã từng bước trưởng thành về mọi mặt, từ tổ chức cán bộ đến các mặt hoạt động nghiệp vụ. Hoạt động của BHTGVN thời gian qua đã có đóng góp quan trọng trong tiến trình đổi mới, cơ cấu lại hoạt động Tài chính - Tiền tệ - Ngân hàng; bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền; góp phần duy trì sự ổn định của tổ chức tham gia BHTG và sự phát triển an toàn lành mạnh hoạt động ngân hàng, giữ vững an ninh chính trị, trật tự xã hội của đất nước.

Nhìn lại 5 năm hoạt động, chúng ta đã có được những thành tựu nổi bật rất đáng trân trọng. Tuy nhiên khó khăn, thách thức cũng không nhỏ, cần phải đúc kết, phân tích để tìm giải pháp khắc phục và đưa ra được những định hướng mang tính chiến lược để phát triển BHTGVN trong tương lai. Sau đây tôi xin được nêu ý kiến của mình về các vấn đề trên để cùng trao đổi:

5 Thành tựu nổi bật

Một là, BHTGVN là một tổ chức mới nhưng đã nhanh chóng xây dựng, củng cố và hoàn thiện được tổ chức bộ máy bước đầu đáp ứng được yêu cầu cho việc triển khai thực hiện các nghiệp vụ được giao.
Khi mới khai trương hoạt động (7/7/2000), BHTGVN chỉ có 17 cán bộ, đến nay đã có hơn 500 cán bộ, nhân viên; trong đó 80% có trình độ đại học và trên đại học. Bộ máy tổ chức được xây dựng và hoàn thiện, đến nay HĐQT gồm 5 thành viên; Ban điều hành 6 thành viên; có 14 phòng, ban tham mưu ở Trụ sở chính và 6 Chi nhánh BHTG khu vực trong cả nước.
 

Hai là, đã nhanh chóng đưa những quy định pháp lý về BHTG vào cuộc sống và từng bước hoàn thiện được các cơ chế hoạt động về BHTG.

Bằng việc đẩy mạnh hoạt động thông tin tuyên truyền, BHTGVN đã phối hợp với Cấp uỷ, Chính quyền các địa phương, Giám đốc các Chi nhánh Ngân hàng nhà nước, các tổ chức tham gia BHTG tổ chức hơn 60 cuộc hội nghị giới thiệu về BHTG; hội nghị khách hàng về BHTG. Phối hợp với các đài phát thanh, truyền hình trung ương và địa phương, với các báo, tạp chí trong và ngoài ngành ngân hàng đưa hàng trăm bài, tin, ảnh về hoạt động BHTG. Phối hợp với các tổ chức tín dụng đưa hàng vạn tờ rơi giới thiệu về BHTG đến với từng khách hàng gửi tiền. Nhờ vậy, các chính sách BHTG của Nhà nước đã thực sự đến với đông đảo dân chúng.

Là một tổ chức mới thành lập, cơ sở pháp lý về BHTG chỉ mới dừng lại ở Nghị định Chính phủ, BHTGVN đã nhanh chóng triển khai các hoạt động nghiệp vụ theo quy định, đồng thời đã nghiên cứu, xây dựng và ban hành trên 40 văn bản mang tính nghiệp vụ để triển khai thực hiện, nhằm nhanh chóng đưa các cơ chế vào thực tiễn cuộc sống. Qua gần 5 năm hoạt động, BHTGVN cũng đã mạnh dạn đúc rút kinh nghiệm, rà soát các quy định, đối chiếu với thực tiễn để đề xuất, kiến nghị bổ sung, chỉnh sửa Nghị định 89 của Chính phủ về BHTG.

Ba là, đã triển khai có kết quả một số nghiệp vụ trọng tâm của BHTGVN, góp phần củng cố, hoàn thiện và phát triển các tổ chức tín dụng ở Việt Nam, nhất là đối với hệ thống QTDND.

Cấp và thu hồi giấy chứng nhận BHTG

Việc cấp và thu hồi giấy Chứng nhận BHTG đã được các đơn vị trong toàn hệ thống BHTGVN thực hiện kịp thời, đúng quy định của Nhà nước và quy trình, thủ tục của BHTGVN. Đến nay, số tổ chức tín dụng đã được BHTGVN cấp giấy Chứng nhận bảo hiểm tiền gửi là 974 đơn vị. Việc cấp giấy Chứng nhận BHTG kịp thời đã góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức tham gia BHTG niêm yết giấy Chứng nhận BHTG để nâng cao niềm tin cho người gửi tiền.

Thực hiện công tác giám sát từ xa, kiểm tra tại chỗ

Xác định nhiệm vụ theo dõi, giám sát và kiểm tra việc chấp hành các quy định của Nhà nước về BHTG và các quy định về an toàn trong hoạt động của các tổ chức tham gia BHTG là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, chủ yếu nhất của BHTGVN. Trong 5 năm qua BHTGVN đã từng bước xây dựng và hoàn thiện các quy chế, quy trình nghiệp vụ để triển khai nghiệp vụ giám sát từ xa và kiểm tra tại chỗ. 100% các tổ chức tham gia BHTG đều được giám sát từ xa, gắn với giám sát từ xa đã tổ chức được hơn 1400 cuộc kiểm tra tại chỗ. Thông qua công tác giám sát từ xa và kiểm tra tại chỗ, BHTGVN đã phát hiện nhiều vi phạm trong thực hiện quy chế của Nhà nước về BHTG đặc biệt là phát hiện nhiều vi phạm về an toàn hoạt động ngân hàng, từ đó đã đưa ra hàng trăm cảnh báo sớm đối với tổ chức tham gia BHTG và các cơ quan quản lý như Ngân hàng Nhà nước, Bộ tài chính. Công tác giám sát từ xa và kiểm tra tại chỗ của BHTGVN đã tạo ra một kênh thông tin mới, độc lập, cùng với kênh thông tin giám sát, thanh tra của thanh tra ngân hàng tạo ra một bức tranh đầy đủ hơn về các tổ chức tín dụng. Đồng chí Trần Minh Tuấn - Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã nhận xét “Công tác giám sát, kiểm tra của BHTGVN như một cánh tay trái; công tác thanh tra của NHNN như cánh tay phải; hai cánh tay này tạo ra một đôi tay hoàn thiện để giám sát tổ chức tín dụng một cách hiệu quả”.

Công tác thu phí BHTG, quản lý và đầu tư vốn nhàn rỗi

Công tác thu phí BHTG đối với các tổ chức tham gia BHTG đã được triển khai một cách đồng bộ và đạt kết quả tốt, nhờ đó ý thức chấp hành các quy định về tính và nộp phí được nâng cao, ít sai sót, vi phạm.

Mặc dù là tổ chức tài chính Nhà nước hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, nhưng BHTGVN luôn tìm và thực hiện các giải pháp tốt để tăng cường năng lực tài chính cho hoạt động phát triển, trong đó có việc đầu tư nguồn vốn nhàn rỗi hơn 1000 tỷ đồng, tạo ra nguồn thu đáng kể cho hoạt động BHTGVN.

Công tác chi trả tiền được bảo hiểm và thu hồi vốn qua thanh lý các tổ chức tham gia BHTG bị giải thể, phá sản.

BHTGVN đã chủ động phối hợp với các Chi nhánh NHNN, Cấp uỷ, Chính quyền địa phương nơi có tổ chức tham gia BHTG bị giải thể bắt buộc, thực hiện chi trả tiền được bảo hiểm cho 1426 người gửi tiền tại 33 QTDND cơ sở với số tiền 16,3 tỷ đồng. Công tác chi trả tiền bảo hiểm cho người gửi tiền được thực hiện nhanh chóng, chính xác, an toàn và đúng pháp luật đã tạo ra niềm tin của người dân đối với chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, thực sự đã góp phần thực hiện thành công Chỉ thị 57/CT-TW của Bộ chính trị về củng cố, hoàn thiện và phát triển QTDND ở Việt Nam, giữ được sự ổn định và phát triển của hệ thống QTDND và góp phần quan trọng để giữ vững an ninh, chính trị và trật tự an toàn xã hội trên địa bàn nông thôn.

Cùng với việc chi trả, BHTGVN đã phối hợp với các cơ quan chức năng, các Hội đồng thanh lý để thúc đẩy việc xử lý nợ tại QTDND bị giải thể, thông qua đó cũng đã thu hồi được vốn cho BHTGVN 1.675,8 triệu đồng tại 11 QTDND bị giải thể, góp phần giảm thấp tổn thất vốn cho Nhà nước.

Ngoài ra, công tác hỗ trợ tài chính đối với các tổ chức tham gia BHTG cũng được tích cực nghiên cứu, xây dựng đề án để sớm triển khai; các hoạt động nội bộ như công tác kế toán - tài chính, xây dựng cơ bản, công nghệ thông tin, kiểm soát - kiểm toán nội bộ và quản trị điều hành cũng được triển khai đồng bộ và đạt nhiều kết quả .

Bốn là, BHTGVN đã sử dụng có hiệu quả các giải pháp tăng nguồn thu, tiết kiệm chi, tạo ra nguồn tài chính ngày càng lớn hơn để phát triển. Giải pháp đã áp dụng có hiệu quả là thu và tập trung nhanh nguồn thu phí BHTG để tăng nguồn đầu tư và xử lý đầu tư trong thời gian nhanh nhất để tiết kiệm vốn. áp dụng giải pháp chào lãi suất rộng rãi từ đó lựa chọn việc đầu tư có hiệu quả nhất để tạo nguồn thu cao nhất. Đồng thời tìm mọi giải pháp để tiết kiệm chi phí tạo ra nguồn kết dư hàng năm bổ sung vào nguồn vốn hoạt động.
 

Năm là, bước đầu hội nhập quốc tế thành công
Sau chưa đầy 3 năm hoạt động, ngày 07/03/2003 Hiệp hội BHTG quốc tế (IAD) đã chính thức công nhận và kết nạp BHTGVN là thành viên chính thức Hiệp hội này. Đây là sự khẳng định và công nhận của Hiệp hội BHTG quốc tế về kết quả của BHTGVN và sự mong muốn theo đuổi các chuẩn mực và tiêu chí cơ bản mà Hiệp hội BHTG quốc tế đã đưa ra.
Bên cạnh tham gia tích cực vào các hoạt động của IAD, BHTGVN tích cực mở rộng quan hệ với nhiều cơ quan BHTG các nước như Pháp, Mỹ, Nhật, Hàn Quốc, Đài Loan, Ba Lan, Thụy Sỹ,…để trao đổi kinh nghiệm và chuẩn bị cho các kế hoạch hợp tác lâu dài. Các mối quan hệ với các tổ chức quốc tế WB, ADB cũng được triển khai và bước đầu đưa lại nhiều lợi ích thiết thực.
8 Khó khăn, thách thức

Một, khung pháp lý về BHTG ở Việt Nam chưa ngang tầm.

Trong khi các ngân hàng và tổ chức tín dụng ở Việt Nam đã có và thực hiện theo luật riêng từ năm 1998 và đến nay đã có bổ sung, sửa đổi thì hoạt động của BHTGVN mới chỉ dừng lại ở cấp Nghị định của Chính phủ. Đó thực sự là khó khăn, bất cập, đặt ra việc BHTGVN phải nhanh chóng có một pháp lệnh hoặc luật về BHTG.

Hai, năng lực tài chính của BHTGVN đến nay còn rất hạn chế, trong khi quy mô hoạt động và quy mô tiền gửi thuộc đối tượng bảo hiểm được mở rộng và tăng với tốc độ cao, áp lực tăng mức tiền gửi được bảo hiểm tối đa ngày càng cao theo xu hướng tăng thu nhập bình quân đầu người - Đó vừa là khó khăn, vừa là thách thức trước mắt cũng như lâu dài đối với BHTGVN và cả đối với Chính phủ.

Ba, cạnh tranh trong kinh doanh tiền tệ trong nước và quốc tế ngày càng gay gắt, tiềm ẩn nhiều rủi ro và có xu hướng tăng, dẫn đến khả năng đổ vỡ, phá sản của các tổ chức tín dụng là không thể tránh khỏi - Đó thực sự là gánh nặng đối với BHTGVN.

Bốn, là một tổ chức tài chính Nhà nước, BHTGVN là một công cụ của chính sách kinh tế vĩ mô, Nhà nước sẽ và phải thông qua BHTGVN để thực hiện một số biện pháp can thiệp và hoạt động Tài chính - Ngân hàng, sử dụng BHTGVN như một công cụ góp phần đảm bảo an ninh chính trị - Kinh tế - Xã hội của đất nước - Đó vừa là yêu cầu của Nhà nước đối với BHTGVN, vừa là thách thức lớn đối với BHTGVN.

Năm, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam là một tổ chức mới, triển khai nhiều nghiệp vụ mới chưa có tiền lệ ở Việt Nam, nên tất yếu sẽ gặp khó khăn và thách thức về nhận thức, về tính đồng bộ trong quá trình thực hiện các chính sách kinh tế vĩ mô đối với hoạt động của BHTGVN.

Sáu, bộ máy tổ chức và cán bộ còn nhiều bất cập trong khi yêu cầu nhiệm vụ đòi hỏi ngày càng cao, thách thức lớn nhất là làm sao tổ chức bộ máy phải tinh gọn, nguồn nhân lực phải được đào tạo để nhanh chóng đáp ứng yêu cầu phát triển và hội nhập.

Bảy, công nghệ của các tổ chức tín dụng ngày càng hiện đại, đòi hỏi và thách thức BHTGVN phải nhanh chóng xây dựng cơ sở hạ tầng công nghệ và phần mềm hiện đại và tương thích với các tổ chức tín dụng để phục vụ cho yêu cầu giám sát, kiểm tra của BHTGVN.

Tám, yêu cầu hội nhập ngày càng cao, gây áp lực cho BHTGVN cũng phải mở rộng hội nhập, điều này cũng tạo ra thách thức về công tác cán bộ và nhanh chóng sử dụng các tiêu chí cơ bản trong hoạt động nghiệp vụ BHTGVN theo tiêu chuẩn và thông lệ quốc tế.
 

5 Định hướng phát triển

Một là, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam phải nhanh chóng phát triển cả về khung pháp lý, năng lực tài chính và nguồn nhân lực để phù hợp với xu thế phát triển của các tổ chức tín dụng.

Hai là, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam từng bước mở rộng đối tượng bảo hiểm tiền gửi và tăng mức bảo hiểm tiền gửi tối đa để đáp ứng nguyện vọng của người gửi tiền và nhịp độ tăng thu nhập quốc dân bình quân đầu người.

Ba là, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam phải từng bước phát triển đa dạng các mặt nghiệp vụ, tăng cường giám sát phân tích, gắn với kiểm tra tại chỗ khi cần thiết nhằm đưa ra các cảnh báo sớm, hạn chế các đổ vỡ mà BHTGVN phải chi trả.

Bốn là, phí bảo hiểm tiền gửi sẽ được nghiên cứu để khi đủ điều kiện nhanh chóng chuyển sang chế độ thu phí theo mức độ rủi ro đối với các tổ chức tín dụng.

Năm là, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam phải thúc đẩy nhanh phát triển công nghệ hiện đại gắn với mở rộng hội nhập quốc tế.

9 Giải pháp cơ bản để hoàn thiện và phát triển

Thứ nhất, tập trung nghiên cứu xây dựng và trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chiến lược phát triển BHTGVN đến năm 2010 hoặc 2020 làm cơ sở cho việc xây dựng và triển khai các đề án phát triển BHTGVN một cách đồng bộ.

Thứ hai, đẩy mạnh hơn nữa công tác tuyên truyền về BHTGVN với nhiều hình thức đa dạng và phù hợp để các chính sách về BHTG của Nhà nước thực sự đi vào cuộc sống của mọi nhà, mọi người dân Việt Nam.

Thứ ba, tập trung nguồn lực để nghiên cứu xây dựng dự thảo pháp lệnh BHTG để tham mưu cho Thống đốc và Chính phủ trình Thường vụ Quốc hội trong năm 2006; trình dự án luật BHTG vào năm 2010 hoặc 2012. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để BHTGVN hoạt động ngang tầm với sự phát triển của hệ thống tài chính - ngân hàng.

Thứ tư, rà soát để hoàn thiện tổ chức, bộ máy, tập trung đào tạo để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nhằm đáp ứng nhu cầu trước mắt và cho phát triển lâu dài. Trước mắt có những lớp đào tạo chuyên sâu, nâng cao về nghiệp vụ, về công nghệ tin học, về quản trị và điều hành ngân hàng trên cơ sở hợp tác với các Trường Đại học ở Việt Nam và quốc tế.

Thứ năm, tăng cường các mặt hoạt động nghiệp vụ đã có, trong đó tập trung nâng cao chất lượng hoạt động giám sát từ xa và kiểm tra tại chỗ để đưa ra được những cảnh báo sớm có lợi cho các tổ chức tín dụng chấn chỉnh kịp thời và nâng cao vai trò của BHTGVN trong thực hiện chức năng giám sát. Đồng thời mạnh dạn và tích cực chuẩn bị để triển khai sớm những nghiệp vụ mới như mua bán nợ, bảo lãnh, cho vay để hỗ trợ tài chính cho các tổ chức tham gia BHTG gặp khó khăn.

Thứ sáu, tập trung nghiên cứu từng bước đưa dần tiêu chí phân loại tổ chức tín dụng theo mức độ rủi ro để áp dụng mức phí theo chất lượng hoạt động. Đây cũng là cách thức nhằm cảnh báo mức độ tín nhiệm của tổ chức tín dụng, nhân dân có thể dựa vào đây để họ gửi tiền, từ đó thúc đẩy các tổ chức tín dụng hoạt động an toàn hơn, để giữ uy tín và nâng cao sức cạnh tranh.

Thứ bảy, nâng cao chất lượng hoạt động, tìm các giải pháp khả thi để nâng cao năng lực tài chính của BHTGVN nhằm đáp ứng yêu cầu mở rộng đối tượng bảo hiểm và mức bảo hiểm tối đa. Trước mắt phải xây dựng đề án để trình Chính phủ tăng vốn điều lệ BHTGVN lên 5.000 tỷ (vào năm 2010); tăng khả năng thu phí BHTG; đặc biệt sử dụng nguồn vốn nhàn rỗi của mình để đầu tư an toàn tạo ra nguồn tài chính cho hoạt động và bổ sung nguồn vốn của BHTGVN.

Thứ tám, xây dựng ngay cơ sở vật chất về công nghệ thông tin hiện đại để đáp ứng cho việc phát triển các mặt hoạt động nghiệp vụ của BHTGVN và tạo điều kiện cho mở rộng hội nhập quốc tế.

Thứ chín, tăng cường công tác đối ngoại trước hết củng cố tổ chức bộ phận đối ngoại đảm bảo có nhân sự đáp ứng yêu cầu, từng bước mở rộng và thúc đẩy các quan hệ hợp tác với quốc tế để học tập kinh nghiệm và đào tạo nguồn nhân lực cho BHTGVN.

Kết luận: Đến nay có thể khẳng định việc lựa chọn và đưa tổ chức BHTGVN vào hoạt động ở Việt Nam là một chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta. 5 năm hoạt động, BHTGVN đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, góp phần duy trì sự ổn định và phát triển an toàn lành mạnh hoạt động ngân hàng Việt Nam. Nó đã chứng tỏ là một tổ chức không thể thiếu trong hệ thống định chế tài chính - Tín dụng - Ngân hàng. Tuy nhiên thách thức đối với BHTGVN cũng nhiều và đang chờ đợi ở phía trước.

Nhưng với định hướng đúng đắn, có chiến lược phát triển phù hợp với những giải pháp khả thi tôi tin tưởng thời kỳ 2005 - 2010 BHTGVN sẽ có nhiều thành công và đóng góp xứng đáng cho sự ổn định và phát triển an toàn, bền vững của hệ thống tài chính - Ngân hàng Việt Nam.