Sự đổ vỡ của hệ thống quỹ tín dụng nhân dân vào cuối những năm 80 và đầu những năm 90 của thế kỷ trước đã để lại những hậu quả không tốt về mặt kinh tế, chính trị và xã hội trong một khoảng thời gian dài sau đó. Sau sự đổ vỡ trên thì Nhà nước, ngành ngân hàng đã nghĩ đến việc thiết lập một mô hình bảo hiểm tiền gửi nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người gửi tiền, góp phần duy trì sự ổn định của các tổ chức tín dụng, đảm bảo sự phát triển an toàn lành mạnh hoạt động ngân hàng. Tuy nhiên, ý tưởng này ban đầu được hình thành một cách chậm chạp do những hạn chế về mặt nhận thức nói chung cũng như những khó khăn về mặt tài chính của Nhà nước. Việc bảo hiểm tiền gửi cho người gửi tiền tại thời điểm này rất manh mún và mang tính chất tình thế, thể hiện qua việc mới chỉ có Bộ Tài chính ban hành Quy tắc bảo hiểm trách nhiệm dân sự của quỹ tín dụng nhân dân đối với các khoản tiền gửi có kỳ hạn và Bảo Việt là tổ chức thực hiện nghiệp vụ này.

Việc nghiên cứu tìm ra một mô hình bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam chỉ thực sự được nghiên cứu một cách nghiêm túc từ năm 1997 khi Quốc hội thông qua hai đạo luật quan trọng trong lĩnh vực ngân hàng vào tháng 12 năm 1997 là Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Luật Các tổ chức tín dụng. Sau khi nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, những thuận lợi – khó khăn của Việt Nam, tháng 5/1998 Thủ tướng Chính phủ đã có văn bản giao trách nhiệm cho Ngân hàng Nhà nước phối hợp với các Bộ, ngành liên quan xây dựng Nghị định của Chính phủ về bảo hiểm tiền gửi và Đề án thành lập tổ chức bảo hiểm tiền gửi của Việt Nam.

Sau hơn một năm nghiên cứu, khảo sát và thẩm định, thông qua; ngày 01/9/1999 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 89/1999/NĐ-CP về bảo hiểm tiền gửi, ngày 09/11/1999 Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 218/1999/QĐ-TTg về việc thành lập Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam.

Mục tiêu của chính sách bảo hiểm tiền gửi trong thời kỳ này là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, góp phần duy trì sự ổn định của các tổ chức tín dụng, đảm bảo sự phát triển an toàn lành mạnh hoạt động ngân hàng.

Vào thời điểm cuối những năm 90, việc thành lập Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam thuộc sở hữu nhà nước là phù hợp vì thứ nhất, tại thời điểm này hệ thống ngân hàng, tổ chức tín dụng chưa thực sự lớn mạnh và còn nhiều rủi ro mà đặc biệt là hệ thống qũy tín dụng nhân dân; thứ hai, hoạt động bảo hiểm thương mại trong lĩnh vực dịch vụ tài chính, ngân hàng gần như còn bỏ ngỏ; thứ ba, Hiệp hội ngân hàng chưa thực sự đủ mạnh để đứng ra liên kết các ngân hàng trong cơ chế tự bảo vệ nên Nhà nước phải đứng ra xử lý rủi ro tiền gửi thông qua Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam; thứ tư, đây cũng chính là kinh nghiệm của nhiều nước trên thế giới, đặc biệt là các nước đang phát triển ở khu vực Đông Nam á.

Trong 5 năm qua, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam liên tục phát triển cả về tổ chức và năng lực hoạt động, hoàn thành tốt nhiệm vụ được Nhà nước giao.
Về quản trị, ngay từ ngày đầu thành lập, Hội đồng quản trị Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam đã có đủ các thành viên có năng lực thực sự để thực hiện chức năng quản lý và chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ được giao. Tính đến nay, Hội đồng quản trị đã tổ chức gần 20 phiên họp để ban hành nhiều Nghị quyết, quyết định quan trọng liên quan tới việc tổ chức và hoạt động của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam; Phê duyệt tổ chức bộ máy của Trụ sở chính; Quyết định thành lập 6 chi nhánh bảo hiểm tiền gửi khu vực để tổ chức thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam; Ban hành 19 văn bản quản trị để đáp ứng yêu cầu về quản trị hoạt động và yêu cầu từ thực tiễn đặt ra; cho ý kiến chỉ đạo đối với nhiều vấn đề cấp bách mà thực tiễn đòi hỏi như định hướng xử lý đối với những tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi gặp khó khăn trong hoạt động, quyết định 33 phương án chi trả tiền bảo hiểm cho người gửi tiền tại các tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi bị chấm dứt hoạt động …

Về điều hành,Tổng giám đốc là thành viên Hội đồng quản trị nên có nhiều thuận lợi trong việc nắm vững và tổ chức thực hiện tốt các Nghị quyết, quyết định của Hội đồng quản trị cũng như việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ khác theo quy định của pháp luật. Trong điều hành, Tổng giám đốc đã xử lý tốt mối quan hệ với Đảng uỷ, Công đoàn và các tổ chức đoàn thể, tranh thủ được sự chỉ đạo của các Bộ, ngành liên quan, trí tuệ tập thể cơ quan cũng như duy trì được sự đoàn kết, nhất trí nội bộ.

Từ đó, việc triển khai thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam đã thu được những kết quả đáng trân trọng như: ban hành 18 văn bản điều hành làm cơ sở cho sự thống nhất hành động trong toàn hệ thống; đã cấp và thu hồi giấy Chứng nhận bảo hiểm tiền gửi một cách kịp thời tạo ra sự tin tưởng vào chính sách bảo hiểm tiền gửi từ các tổ chức tham gia hoạt động này; việc thu phí bảo hiểm được thực hiện tương đối triệt để, không xảy ra tình trạng chây ỳ trong việc nộp phí tạo cơ sở tài chính vững chắc cho việc thực hiện các nghiệp vụ khác; thực hiện có hiệu quả 2 phương pháp giám sát đối với tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi là giám sát từ xa và kiểm tra tại chỗ từ đó có những cảnh báo kịp thời để tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi khắc phục những thiếu sót trong hoạt động, góp phần duy trì sự ổn định của tổ chức tín dụng, đảm bảo sự phát triển an toàn lành mạnh hoạt động ngân hàng; thực hiện việc chi trả trên 16 tỷ đồng tiền bảo hiểm cho 1.476 người gửi tiền tại 33 tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi bị phá sản, giải thể bắt buộc trên 10 tỉnh, thành của cả nước. Từ đó góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người gửi tiền, củng cố sự tin tưởng của xã hội vào hoạt động ngân hàng …

Như vậy, qua 5 năm hoạt động và phát triển Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam đã thực sự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, góp phần duy trì sự ổn định của các tổ chức tín dụng, đảm bảo sự phát triển an toàn lành mạnh hoạt động ngân hàng; đây cũng là thực tiễn chứng minh cho sự đúng đắn của Nhà nước trong việc ban hành chính sách bảo hiểm tiền gửi.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được thì qua 5 năm thực hiện chính sách bảo hiểm tiền gửi cũng đã bộc lộ một số tồn tại cần phải sửa đổi, bổ sung theo một lộ trình thích hợp.

Trước hết, quy định của pháp luật về bảo hiểm tiền gửi cần phải khắc phục một số bất cập đã thể hiện trong thực tiễn như việc xác định chính xác thời điểm, điều kiện để chi trả tiền bảo hiểm vì nếu thực hiện việc chi trả tiền bảo hiểm như hiện nay thì việc thu hồi các khoản tiền đã chi trả từ kết quả thanh lý tổ chức tham gia bảo hiểm chưa được pháp luật quy định một cách rõ ràng và sự nhận thức của các đối tượng chịu sự điều chỉnh của Chính sách này chưa thống nhất; chưa có một cơ chế rõ ràng cho hoạt động hỗ trợ tài chính của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam đối với tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi gặp khó khăn trong hoạt động như quy định liên quan của pháp luật, cơ chế xử lý rủi ro…

Về vận hành cụ thể, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam cần thiết phải được tăng cường về nguồn lực nói chung và năng lực tài chính nói riêng để sẵn sàng đối đầu với những thách thức từ thực tế như hỗ trợ tài chính đối với những tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi gặp khó khăn lớn trong việc chi trả ( như đã xảy ra đối với ngân hàng thương mại á châu), hoặc chi trả tiền bảo hiểm tại các tổ chức tín dụng lớn, tiếp nhận và thực hiện một số nghiệp vụ tài chính trung gian do các cơ quan quản lý Nhà nước chuyển giao …

Để chính sách bảo hiểm tiền gửi đi vào cuộc sống, phục vụ đắc lực hơn việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, góp phần duy trì sự ổn định của các tổ chức tín dụng, đảm bảo sự phát triển an toàn lành mạnh hoạt động ngân hàng, cần thiết phải thực hiện một số việc sau:

Kiến nghị với các cơ quan nhà nước có thẩm quyền để xây dựng Pháp lệnh hoặc Luật bảo hiểm tiền gửi, đưa chính sách bảo hiểm đồng bộ với các quy định của pháp luật và khắc phục triệt để được những tồn tại hiện nay, đáp ứng được yêu cầu hội nhập quốc tế về lĩnh vực này;

Xây dựng Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam thành một tổ chức lớn mạnh, hiện đại, phù hợp với các thông lệ quốc tế, đáp ứng tốt nhất yêu cầu duy trì sự ổn định và phát triển lành mạnh của hệ thống dịch vụ tài chính – ngân hàng, quản lý hiệu quả và phát triển bền vững