Mặc dù ra đời muộn hơn rất nhiều so với lịch sử phát triển của các Ngân hàng thương mại, nhưng ngay từ khi xuất hiện, Bảo hiểm tiền gửi đã trở thành một hoạt động hỗ trợ không thể thiếu đối với hoạt động Ngân hàng. Vai trò, vị trí của bảo hiểm tiền gửi càng được nâng cao sau những biến cố của thị trường tài chính tiền tệ thế giới vào những năm cuối của thế kỷ trước. Trong bối cảnh ấy khái niệm “Bảo hiểm tiền gưỉ” và “ Bảo toàn tiền gửi” lần đầu tiên xuất hiện ở Việt Nam và được luật pháp thừa nhận. Với sự trợ giúp của các tổ chức quốc tế, sự quan tâm chỉ đạo của Chính phủ và nỗ lực của NHNN, nghị định số 89/ NĐ-CP, ngày 1-9-1999 về bảo hiểm tiền gửi được thông qua tạo cơ sở cho sự ra đời và đi vào hoạt động của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam từ tháng 7 năm 2000.

Sau 5 năm, hoạt động bảo hiểm tiền gửi (BHTG) ở Việt Nam nói chung và Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (BHTGVN) nói riêng đã tạo được dấu ấn của riêng mình và đạt được hầu hết các mục tiêu đề ra: BHTGVN với bộ máy tổ chức tương đối hoàn chỉnh đã được hình thành ở hầu hết các khu vực trọng điểm trong cả nước và luôn ở tư thế sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ; tiềm lực tài chính đã được nâng lên đáng kể so với ngày đầu mới thành lập (quỹ bảo hiểm tiền gửi sau 5 năm tăng hơn 4 lần); hệ thống cơ chế, quy chế hoạt động và quản lý nội bộ đã cơ bản được hoàn thiện; hầu hết các nghiệp vụ cơ bản theo quy định đã được triển khai và đi vào cuộc sống; khả năng quản trị điều hành của BHTGVN đã được nâng lên đáng kể, dần đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ ngày càng nặng nề hơn của hệ thống ngân hàng; cùng với việc chi trả kịp thời, đúng chế độ tiền bảo hiểm cho người gửi tiền ở hàng chục tổ chức tín dụng bị chấm dứt hoạt động đã tạo được niềm tin vững chắc cho hàng triệu người gửi tiền trong tất cả các ngân hàng, tổ chức tín dụng đang hoạt động tại VN. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với yêu cầu lành mạnh hoá hoạt động của hệ thống Ngân hàng VN nói chung và đối với các tổ chức tín dụng vừa và nhỏ nói riêng, nơi mà không ít người dân và người gửi tiền vẫn chưa có niềm tin vững chắc vào hoạt động của các tổ chức tín dụng cổ phần. Nó càng có ý nghĩa hơn khi mà VN chuẩn bị trở thành thành viên của tổ chức thương mại thế giới (WTO), khi mà thế độc quyền “một mình một chợ” của các TCTD nhà nước sẽ không còn tồn tại.

Sau 5 năm nhìn lại có thể khẳng định rằng, BHTGVN là một trong số ít các tổ chức có chức năng hỗ trợ sự phát triển của hệ thống ngân hàng hoạt động thành công nhất được thành lập trong những năm gần đây ở VN.

Có rất nhiều nguyên nhân tạo nên những kết quả bước đầu đáng khích lệ nói trên của BHTGVN, nhưng theo tôi một trong những nguyên nhân quan trọng nhất cần được đánh giá và tổng kết đó là việc xác định đúng vị thế của hoạt động BHTG ở Việt Nam. Việc tổ chức bảo hiểm tiền gửi đầu tiên ở VN được xác định vị thế là một tổ chức tài chính nhà nước, mang quy mô quốc gia “ Bảo hiểm tiền gửi VN” đã trở thành cơ sở vững chắc và thuận lợi to lớn cho BHTGVN hoạt động và phát triển cũng như tạo dựng niềm tin đối với công chúng và người gửi tiền khi nó mới thành lập và đi vào hoạt động. Điều đáng nói ở đây là mô hình lựa chọn của VN phù hợp với xu thế chung của cộng đồng quốc tế. Thực tế 5 năm hoạt động của BHTGVN và những quy định có tính bắt buộc của các tổ chức quốc tế, trong đó có liên minh Châu Âu những năm gần đây đối với các nước thành viên phải thành lập tổ chức bảo hiểm tiền gửi mặc dù ở nhiều nước đã tồn tại các mô hình khác nhau về hoạt động này đã minh chứng cho sự lựa chọn đúng đắn của chúng ta. Sự lựa chọn ấy đã tạo nên sức sống cho BHTGVN.

Tuy nhiên, những kết quả nói trên mà BHTGVN đạt được trong 5 năm qua chỉ là kết quả khiêm tốn bước đầu. Để có được vị thế cao hơn, hỗ trợ tích cực hơn nữa hoạt động của hệ thống Ngân hàng VN và tạo được niềm tin hơn nữa đối với người gửi tiền, BHTGVN còn nhiều việc phải làm và hoàn thiện trong những năm tới.
 

Thứ nhất, để cùng với hệ thống Ngân hàng VN hội nhập đầy đủ với cộng đồng tài chính quốc tế, tạo điều kiện hoạt động ổn định, lâu dài với tính pháp lý cao, phù hợp với thông lệ quốc tế, tạo niềm tin cao cho cả tổ chức tham gia bảo hiểm và người gửi tiền, khung pháp lý cho hoạt động BHTG ở VN tiếp tục phải được hoàn thiện. Đã đến lúc NHNNVN, các cơ quan hữu quan và BHTGVN trên cơ sở hoạt động 5 năm qua tiến hành ngay việc xây dựng luật về Bảo hiểm tiền gửi ở VN.
 

Thứ hai, cần xác định rõ hơn một số chức năng cơ bản của BHTGVN. Trong đó, cần tạo điều kiện tốt hơn về pháp lý để BHTGVN làm tốt hơn các nghiệp vụ hỗ trợ tài chính đối với tổ chức tham gia bảo hiểm gặp khó khăn và tăng cường công tác giám sát, kiểm tra của BHTGVN đối với tổ chức tham gia BHTG. Dù thế nào đi nữa cần khẳng định và thấm nhuần một cách sâu sắc là, để đạt được mục tiêu góp phần ổn định, lành mạnh hoá hoạt động của các tổ chức tham gia bảo hiểm không thể không làm tốt công tác hỗ trợ nói chung và hỗ trợ tài chính nói riêng cũng như làm tốt công tác giám sát, kiểm tra của BHTGVN đối với tổ chức tham gia BHTG có khó khăn. Cần phải thống nhất quan điểm có tính nguyên tắc là chi trả tiền bảo hiểm cho người gửi tiền chỉ là giải pháp cuối cùng sau mọi nỗ lực của tất cả các bên liên quan tới sự sống còn của tổ chức tham gia bảo hiểm, BHTGVN phải đạt được mục tiêu trở thành một kênh bổ sung quan trọng, hiệu quả trong việc giám sát sự an toàn hoạt động của tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi. Việc hỗ trợ tài chính đối với tổ chức tín dụng tham gia bảo hiểm gặp khó khăn phải được xem là trách nhiệm của BHTGVN và quyền lợi của tổ chức tham gia bảo hiểm.

Vấn đề đặt ra là giám sát và kiểm tra như thế nào để đạt kết quả mong muốn mà không gây cảm giác trùng lặp, bất bình đẳng từ phía tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi. Theo tôi, BHTGVN có thể tham khảo học hỏi kinh nghiệm của các tổ chức kiểm tra giám sát khác, nhưng không thể dập khuôn một cách máy móc mà phải có tư duy tiếp cận của riêng mình. Được xác định là tổ chức tài chính nhà nước nhưng BHTGVN không phải là cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền vì vậy để làm tốt công tác giám sát và kiểm tra, BHTGVN không thể ngồi chờ “ báo cáo” từ dưới lên, từ nơi khác đến mà cần phải chủ động tiếp cận các kênh thông tin khác nhau về hoạt động của các tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi. Ngoài việc cần phải khai thông các kênh thông tin chính thức như quy định theo luật định, phải chăng cần có cách tiếp cận để khai thác có hiệu quả các nguồn thông tin từ các kênh thông tin khác nhau như thông tin từ trung tâm thông tin tín dụng ( CIC), từ thông tin của các cơ quan truyền thông, các cơ quan bảo vệ pháp luật và cả thông tin của chính người gửi tiền … Nói tóm lại, để làm tốt công tác giám sát và kiểm tra, BHTGVN không chỉ quan tâm các thông tin trực tiếp tới hoạt động của tổ chức tham gia bảo hiểm mà cần quan tâm hơn tới cả khách hàng của họ.
 

Thứ ba, cần phải làm tốt hơn công tác đào tạo và bồi dưỡng cán bộ của mình. Năm năm qua công tác này tuy đã được quan tâm nhưng theo tôi nó còn cách rất xa mặt bằng cần thiết của nhiệm vụ. Bên cạnh những nội dung đào tạo có tính chất cơ bản, mỗi chương trình đào tạo của BHTGVN cần phải gắn với các mục đích cơ bản là nâng cao năng lực thực hiện các nghiệp vụ cơ bản và có tính chất đột phá của mình. Điều đầu tiên cần đạt được là thay đổi tư duy, phương pháp làm việc theo mô hình của một cơ quan “ quản lý” chuyển sang tư duy của một tổ chức chuyên chăm lo tới sự ổn định của đối tác, lấy sự ổn định, phát triển của đối tác – tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi là cơ sở để nâng cao vị thế và tồn tại của chính mình. Một đòi hỏi không thể thiếu đối với BHTGVN là không ngừng nâng cao khả năng phân tích, đánh giá tình hình hoạt động NH trên bình diện toàn hệ thống cũng như đối với từng NH, TCTD. Chỉ có như vậy hoạt động của BHTGVN mới có đặc trưng của riêng mình và có được sự chủ động trong mọi tình huống có thể xảy ra.
 

Thứ tư, cần làm tốt công tác thông tin tuyên truyền ra công chúng, BHTGVN cần làm cho mọi người gửi tiền thấy rõ hơn vai trò, vị trí của mình, xây dựng mối quan hệ tin cậy, mật thiết với người gửi tiền, tạo điều kiện cho họ được tiếp cận một cách đầy đủ hơn những thông tin cần thiết về bảo hiểm tiền gửi, giúp họ trở thành đối tác quan trọng của BHTGVN trong việc theo dõi, giám sát hoạt động của tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi.

Thứ năm, cần tăng cường hơn nữa năng lực tài chính của BHTGVN. Năm năm qua, tiềm lực tài chính của BHTGVN đã được cải thiện đáng kể, tuy nhiên với việc phát triển với tốc độ cao về quy mô của hệ thống Ngân hàng nói chung và của các tổ chức tín dụng nói riêng, rõ ràng là với tiềm lực hiện nay, BHTGVN chưa thể đáp ứng yêu cầu nếu khủng hoảng mang tính hệ thống xảy ra. Để giải quyết vấn đề này theo tôi ngoài các giải pháp như đề nghị nhà nước cấp đủ và tăng vốn điều lệ, tiết giảm chi phí … để tăng quy mô quỹ bảo hiểm tiền gửi, điều quan trọng là cần xây dựng và thiết lập ngay cơ chế để BHTGVN có thể nhanh chóng thực hiện việc vay các tổ chức khác để đáp ứng nhu cầu chi trả tiền bảo hiểm khi tình huống cấp bách xảy ra như quy định trong nghị định 89 của Chính phủ. Điều này càng cần thiết trong bối cảnh chúng ta dự định điều chỉnh mức bảo hiểm tối đa cho một người gửi tiền trong thời gian tới khi mà khả năng còn hạn chế của BHTGVN. Cũng xin nhắc lại là khác với các loại hình bảo hiểm khác, mức bảo hiểm tối đa cho người gửi tiền luôn được xác định và đặt trong mối tương quan của mấy yếu tố sau đây: đáp ứng số đông người gửi tiền; kích thích phát triển thị trường tài chính và đầu tư trực tiếp cho phát triển kinh tế; mức độ an toàn của hệ thống ngân hàng, thói quen của công chúng và khả năng tài chính cũng như hiệu quả giám sát và kiểm tra của BHTGVN.
 

Thứ sáu, nhanh chóng nâng cấp cơ sở vật chất kỹ thuật, trong đó ưu tiên nâng cấp các chương trình thu nhận dữ liệu phục vụ cho công tác giám sát, kiểm tra và hoàn thành việc xây dựng trụ sở làm việc để nâng cao uy tín và vị thế của BHTGVN trước công chúng. Việc này cần phải hiểu như là một sự quảng cáo tốt nhất cho thương hiệu và sự hiện diện của BHTGVN.
 

Thứ bảy, cần thiết phải mở rộng hơn nữa mối quan hệ hợp tác với các tổ chức BHTG quốc tế nhằm tranh thủ sự trợ giúp của họ trong việc nâng cao năng lực toàn diện của BHTGVN. Kể cả việc trợ giúp tài chính trong những tình huống cần thiết.
 

Thứ tám, song song việc tổng kết những mặt được, chưa được trong 5 năm qua cũng như nâng cao năng lực của BHTGVN cần tiến hành nghiên cứu để mở rộng thêm các chức năng mới mà tổ chức BHTG ở một số nước đã thực hiện có hiệu quả trong thời gian đã qua.

Rõ ràng là phía trước còn nhiều vấn đề đặt ra với hoạt động BHTG ở VN nói chung và đối với BHTGVN nói riêng, nhưng theo tôi với sự quan tâm của Chính phủ, của các ngành, các cấp và cùng với kinh nghiệm tích luỹ được trong thời gian qua chúng ta có thể hy vọng BHTGVN sẽ phát triển lên một tầm cao mới xứng đáng với lòng mong đợi của hàng triệu người gửi tiền ở VN.