Việt Nam đang tiến hành những cuộc chuyển đổi lớn lao trong vận hành nền kinh tế, xã hội trong đó có hoạt động ngân hàng. Quá trình hội nhập với yêu cầu phát triển bền vững đang đưa đến những cơ hội to lớn, nhưng cũng đặt ra nhưng thách thức gắt gao cho nền kinh tế xã hội nói chung và hệ thống ngân hàng nói riêng.

Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam là một trong những định chế tài chính mới, một trong những công cụ tất yếu của nền kinh tế thị trường. Trải qua năm năm phát triển, những bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn hoạt động của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam đang khẳng định giá trị của chính sách BHTG và góp phần làm cơ sở để xây dựng một tổ chức bảo hiểm tiền gửi ngày càng hoàn thiện hơn.
 

1. Bài học về thiết kế hoạt động bảo hiểm tiền gửi tích cực và phù hợp với nền kinh tế thị trường.

Thiết kế và xây dựng một tổ chức BHTG đa năng. Đây là ý tưởng bắt nguồn từ hoạt động thực tiễn và đáp ứng được yêu cầu của sự phát triển kinh tế trong giai đoạn hiện nay cũng như cho những giai đoạn tiếp theo. Để thực hiện được việc đó thì phải thiết kế được các định chế mới với những tính chất hoạt động khác hẳn thời bao cấp trước đây, phản ảnh sự thích hợp với cơ chế thị trường đang được tiếp cận kinh nghiệm và áp dụng vào thực tế. Một tổ chức bảo hiểm tiền gửi đa năng đồng nghĩa với việc tổ chức đó được thiết kế để thực hiện nhiều chức năng khác nhau để đạt được các mục tiêu đã đặt ra. Đối với BHTGVN thì mục tiêu đặt ra là bảo vệ người gửi tiền và đảm bảo sự phát triển an toàn, lành mạnh của hệ thống ngân hàng.

Biểu hiện rõ nét nhất của tính tích cực của hệ thống BHTG chính là việc thiết kế chức năng nhiệm vụ đa dạng của tổ chức BHTG gắn với các mức độ rủi ro của tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi, tương ứng :

Chức năng có: giám sát, kiểm tra, hỗ trợ tài chính,chi trả; Nhiệm vụ có: cảnh báo, giảm rủi ro, chịu rủi ro; Rủi ro của TCTD: rủi ro thông thường, rủi ro có vấn đề, mất khả năng thanh toán.

Trong 3 mức độ quan hệ nói trên thì mức thứ nhất, tức là cảnh báo và phòng ngừa là rất quan trọng, mang tính tích cực nhất. Điều đó có nghĩa là hoạt động kiểm tra, giám sát của tổ chức bảo hiểm tiền gửi là một trong những hoạt động trọng tâm. Hoạt động này cần có một cơ chế pháp lý thích hợp để thực hiện có hiệu quả, đồng thời cần xác định rõ bản chất chức năng kiểm tra, giám sát của tổ chức bảo hiểm tiền gửi, đặc biệt là trong mối tương quan với những hoạt động có nội dung tương tự của tổ chức khác đối với tổ chức tham gia BHTG trong nền kinh tế.

Tập trung giải quyết ngay những điểm nóng chi trả tiền gửi được bảo hiểm để giữ gìn ổn định kinh tế, xã hội. Việc chi trả tiền bảo hiểm cho người gửi tiền tại các tổ chức tín dụng bị đổ vỡ cũng là một nhiệm vụ quan trọng. Đào thải, cấu trúc lại TCTD là quy luật của hoạt động thị trường. Nếu không có hoạt động này khi một tổ chức tín dụng bị đổ vỡ thì sự bất ổn về kinh tế xã hội sẽ lan truyền, gây hậu quả xấu. Tuy nhiên, chính sách bảo hiểm tiền gửi cũng phải có sự phân biệt thoả đáng, đặc biệt là các đối tượng không được hưởng bảo hiểm.

Cơ chế bảo hiểm tiền gửi phải kích thích được sự nẩy sinh, phát huy và phát triển các yếu tố thị trường trong hoạt động ngân hàng. Điều này được thể hiện khi áp dụng các cơ chế liên quan đến bảo hiểm tiền gửi thì các cơ chế này phải có tác động làm cho các đối tượng có liên quan (tổ chức tín dụng, người gửi tiền …) có những “phản ứng” tích cực, tạo ra các động thái tích cực, có hiệu quả trong hoạt động của mình. Tất nhiên, các cơ chế bảo hiểm tiền gửi đều có tính hai mặt, nhưng điều quan trọng là phải tạo xu hướng và phát huy tính tích cực của nó, phù hợp với xu thế cạnh tranh, tuân thủ các chuẩn mực quốc tế.
 

2. Cần xây dựng khung pháp lý cần thiết, đầy đủ cho một loại định chế mới như BHTGVN

Một loại định chế mới “á quản lý”, lại hoạt động trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng như tổ chức Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam là chưa từng có trong thực tiễn phát triển kinh tế của Việt Nam. Do đó, vị trí pháp lý của một tổ chức bảo hiểm tiền gửi, các mối quan hệ về trách nhiệm, quyền hạn, nghĩa vụ của các bên có liên quan rất cần được xác lập một cách rõ ràng. Đặc biệt, lĩnh vực bảo hiểm tiền gửi là lĩnh vực tài chính có liên quan nhậy cảm đến lợi ích của nhiều bên tham gia. Mối quan hệ lợi ích của cơ chế thị trường (kể cả có sự hỗ trợ của Nhà nước) trong hoạt động bảo hiểm tiền gửi đòi hỏi phải được khẳng định bằng cơ sở pháp lý cho việc triển khai để phát huy được mạnh mẽ vai trò, chức năng của BHTGVN, giải quyết các mối quan hệ của BHTGVN với bộ máy hành chính, với các đối tác khác.

Một luật hay pháp lệnh về bảo hiểm tiền gửi là một nhu cầu rất bức thiết để có thể thực hiện có hiệu quả mục tiêu chính sách về bảo hiểm tiền gửi.
 

3. Xây dựng chiến lược phát triển cho một tổ chức mới, đặc biệt là một tổ chức đặc thù như BHTGVN

Đối với một nền kinh tế mới nổi như Việt Nam, việc thiết kế và hình thành các định chế mới là rất cần thiết. Song song với quá trình này là quá trình xây dựng chiến lược phát triển của các tổ chức này. Chiến lược phát triển bắt nguồn từ sự cần thiết khách quan của một định chế và các mục tiêu của các chính sách phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Xây dựng và phát triển một

tổ chức mà không có chiến lược là hành động nửa vời. Cần phải xây dựng được và chuyển hoá tư tưởng chính sách bảo hiểm tiền gửi vào cuộc sống.
Chiến lược phát triển xác định rõ phương hướng và nội dung hoạt động của tổ chức bảo hiểm tiền gửi, xác định rõ vị trí và khả năng mở rộng các mối quan hệ đối nội, đối ngoại của nó.
 

4. Tập trung nguồn lực cho một tổ chức đặc thù đủ sức thực hiện sứ mệnh đã trao cho nó.

Trước hết phải tạo được năng lực cho một tổ chức bằng sự khẳng định rõ ràng vị trí, chức năng, nhiệm vụ của tổ chức đó trong guồng máy kinh tế, xã hội. Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam cần được xác lập rõ ràng hơn vị trí của nó trong các mối quan hệ, cần được tăng cường thêm chức năng (như mua, bán lại TCTD; xử lý tài sản …) trong một cấu trúc hỗ trợ hệ thống tài chính, ngân hàng hoàn chỉnh.

Phải tạo được năng lực tài chính đủ mạnh cho tổ chức bảo hiểm tiền gửi, một tổ chức thích hợp, hoạt động mang tính chất điều phối, thực hiện việc xử lý các rủi ro tài chính của các tổ chức tín dụng.

Chuẩn bị nguồn nhân lực đủ mạnh cho một tổ chức mới; đủ sức tổ chức và triển khai thực hiện các chức năng, nhiệm vụ được giao, đủ sức đón bắt và đáp ứng các yêu cầu của công cuộc hội nhập quốc tế.

Quá trình phát triển một tổ chức mới đòi hỏi phải có sự tích luỹ thông qua con người; tiếp tục đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng cao phù hợp với yêu cầu của hội nhập quốc tế.

Những vấn đề đã đề cập trên đây đều đúc rút từ thực tiễn và kinh nghiệm của Việt Nam, là những nét khái quát cơ bản để thiết kế, xây dựng, củng cố và phát triển tổ chức Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam ngày càng hoàn thiện hơn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp phát triển nền kinh tế thị trường hội nhập quốc tế trên đất nước Việt Nam.