Hơn mười lăm năm đã trôi qua nhưng đến hôm nay khi hồi tưởng lại, chúng ta chưa thể quên cảnh tượng những người gửi tiền đổ xô đến đòi rúi tiền gửi của mình từ các Quỹ tín dụng (thành thị) và Hợp tác xã tín dụng (nông thôn) và khi không rút được tiền, những người này đã “ điệu” một số giám đốc của một vài Quỹ tín dụng tới các cơ quan quyền lực hữu quan để gây sức ép, đòi được chi trả số tiền họ đã gửi vào các Quỹ tín dụng. Tiếp theo đó, người dân Việt Nam đã chứng kiến một cuộc đổ vỡ dây chuyền của gần 8.000 Hợp tác xã tín dụng và Quỹ tín dụng trong phạm vi cả nước. Sự đổ vỡ này đã để lại những hậu quả rất nghiêm trọng đối với tài sản của người gửi tiền, đối với niềm tin của dân chúng đối với các Quỹ Tín dụng nói riêng và đối với hệ thống ngân hàng Việt Nam nói chung. Khi đó rất nhiều người có một ước muốn chung là giá như khi đó chúng ta có được một cơ quan đứng ra chi trả tiền gửi cho dân chúng thì thảm họa đã không xảy ra.

Để tạo tâm lý an tâm mang tính bền vững cho người gửi tiền, không để xảy ra những cảnh hoảng loạn do việc người gửi tiền đồng loạt đổ xô đến rút tiền ở các ngân hàng, cần phải có một tổ chức đứng ra bồi thường kịp thời cho người gửi tiền khi có một ngân hàng bị phá sản.

Sau gần 20 năm thực hiện chính sách đổi mới, Việt Nam đã đạt được nhiều thành công rực rỡ nhưng cũng bộc lộ một số yếu kém nói chung và trong quản lý tài chính, ngân hàng nói riêng. ở thời điểm năm 2000, trong toàn hệ thống ngân hàng có nhiều Tổ chức tín dụng (TCTD) đặc biệt là các Quỹ tín dụng nhân dân (được xây dựng lại từ năm 1993) đã nằm trong tình trạng kiểm soát đặc biệt; nhiều tổ chức thực sự đã mất khả năng thanh toán nhưng chưa thể chấm dứt hoạt động vì không có nguồn để chi trả tiền gửi cho người gửi tiền. Tình trạng này tạo ra những điểm nóng có thể bùng nổ, gây đổ vỡ bất kỳ lúc nào, gây bức xúc trong ngành ngân hàng và một số địa phương có điểm nóng.

Trong bối cảnh như vậy, Ngân hàng Nhà nước đã đề xuất với Chính phủ việc thành lập tổ chức BHTG để có thêm một kênh kiểm tra hoạt động của các TCTD và xử lý khi các TCTD bị phá sản.

Việc thành lập Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (BHTGVN) được quy định rõ: “ Thành lập Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, góp phần duy trì sự ổn định của các tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi và sự phát triển an toàn lành mạnh hoạt động ngân hàng” . Ngày 7/7/2000, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam chính thức khai trương hoạt động.

Sau gần 5 năm triển khai hoạt động, được sự chỉ đạo của Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước và bằng nỗ lực của chính mình, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam đã đạt được một số kết quả cụ thể.

Thứ nhất: Góp phần giữ ổn định các TCTD tại Việt Nam, không để đổ vỡ ngoài tầm kiểm soát.

Với tổng số tiền bảo hiểm phải trả trên 16 tỷ đồng (VND), tại 10 tỉnh, thành phố trên địa bàn cả nước, thì việc chi trả kịp thời tiền bảo hiểm cho người gửi tiền đã giúp “xoá sổ” 33 TCTD yếu kém, không để lây lan sang các tổ chức khác, góp phần giữ ổn định các TCTD tại Việt Nam, không để đổ vỡ ngoài tầm kiểm soát theo đúng chỉ đạo của Bộ Chính trị.
 

Thứ hai: Góp phần từng bước hoàn thiện môi trường pháp lý.

BHTGVN đã cùng với Ngân hàng Nhà nước, các Bộ, ngành hữu quan tham mưu để Chính phủ sửa đổi và bổ sung Nghị định số 89/1999/ NĐ-CP ngày 1/9/1999 của Chính phủ về bảo hiểm tiền gửi; xây dựng Thông tư của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước hướng dẫn thi hành Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 89. Trong thời gian tới BHTG Việt nam kiến nghị xây dựng Pháp lệnh về BHTG.

Đây là lần đầu tiên trong lịch sử hoạt động tài chính, ngân hàng Việt Nam có được các văn bản pháp quy đồng bộ để điều chỉnh nghiệp vụ BHTG.
 

Thứ ba: Minh bạch hoá chính sách về ngân hàng của Nhà nước Việt Nam.

Lần đầu tiên trong lịch sử hoạt động tài chính ngân hàng, chúng ta đã xử lý được các vụ đổ vỡ ngân hàng theo cơ chế thị trường. Những tổ chức yếu kém đã bị thị trường “đào thải” và ra đi trong trật tự, không có ảnh hưởng tiêu cực đến các tổ chức khác. Qua việc làm này, chúng ta đã minh bạch hoá được chính sách về ngân hàng của Nhà nước Việt Nam, loại bỏ hoàn toàn hình thức bảo đảm ngầm trước đây của Chính phủ, thay vào đó bằng một chính sách bảo đảm công khai theo cơ chế thị trường thông qua một tổ chức là Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam.
 

Thứ tư: Tạo thêm một kênh độc lập giám sát các tổ chức tín dụng.

Nhiệm vụ giám sát, kiểm tra của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam đối với tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi trong việc chấp hành các quy định về bảo hiểm tiền gửi và an toàn trong hoạt động ngân hàng là kênh thứ hai của Chính phủ, ngoài kênh giám sát của hệ thống ngân hàng. Kênh này giúp nhận xét, đánh giá một cách độc lập, khách quan về thực trạng tình hình hoạt động của tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi để phát hiện và ngăn chặn được các rủi ro trong hoạt động, đưa ra các giải pháp về phòng ngừa và xử lý rủi ro; giúp Chính phủ có cái nhìn đầy đủ, toàn diện và khách quan hơn về hệ thống ngân hàng để đưa ra những chính sách, giải pháp phù hợp trong việc khắc phục những hậu quả xấu có thể xảy ra trong lĩnh vực ngân hàng.
 

Thứ năm: Hội nhập quốc tế thành công

Tháng 7 năm 2003, BHTGVN được kết nạp và trở thành thành viên của Hiệp hội BHTG quốc tế. Đây là diễn đàn để chúng ta trao đổi, học tập và chia xẻ kinh nghiệm với gần 100 nước có cơ chế BHTG. Chúng ta cũng đã thiết lập quan hệ với BHTG Nhật Bản, Đài Loan, Canada, Mỹ; đặc biệt đã học hỏi được kinh nghiệm trong nghiệp vụ hỗ trợ tài chính của BHTG Ba Lan để có thêm cơ sở triển khai nghiệp vụ hỗ trợ tài chính của BHTGVN trong thời gian tới. Chúng ta cũng đang từng bước thiết lập quan hệ với các tổ chức tài chính quốc tế như ADB, IMF, WB để tìm kiếm những hỗ trợ kỹ thuật đối với BHTG Việt Nam.

Sau 5 năm hoạt động, chúng ta đã có được những thành công ban đầu nhưng trước mắt có rất nhiều thách thức. Trước hết chúng ta phải xây dựng được một chiến lược phát triển cho BHTGVN giai đoạn 2005-2010 trong đó có lộ trình cho từng năm. Chúng ta cần bắt tay vào việc xây dựng Luật BHTG cho tương xứng với luật ở các lĩnh vực kinh tế, xã hội khác của Việt Nam và phù hợp với thông lệ quốc tế. BHTGVN cần xây dựng cho được chương trình giám sát toàn diện, theo chuẩn mực quốc tế đối với tất cả các tổ chức tham gia BHTG và sớm triển khai nghiệp vụ hỗ trợ tài chính để giúp các tổ chức tham gia BHTG lành mạnh vượt qua những khó khăn tạm thời, tiếp tục hoạt động có hiệu quả qua đó nâng cao được vị thế của BHTG Việt Nam.

Năm năm là thời gian còn rất ngắn ngủi đối với quãng đời của một tổ chức tài chính mới. Với những thành công ban đầu, chúng ta sẽ tiếp tục phát huy sức mạnh và trí tuệ của cả hệ thống để vượt qua những thách thức ở phía trước, đưa BHTGVN bước sang một giai đoạn phát triển mới, thực sự trở thành chỗ dựa đáng tin cậy của người gửi tiền và của các tổ chức tham gia BHTG, một định chế tài chính không thể thiếu được trong hoạt động tài chính, ngân hàng của Việt Nam...