BHTG - 5 Năm xây dựng và trưởng thành

1. Hoạt động kinh doanh trên lĩnh vực ngân hàng là hoạt động có nhiều rủi ro, trong đó rủi ro về tín dụng, rủi ro kinh doanh ngoại tệ, rủi ro trong các nghiệp vụ thanh toán,... là những rủi ro lớn, dễ xảy ra uy hiếp đến tính an toàn của hệ thống NH. Vì vậy, trong lịch sử phát triển của NH, các nước trên thế giới đã phải tìm ra các giải pháp để kiểm soát và xử lý khi rủi ro xảy ra. Hệ thống các giải pháp đó được hình thành rất khoa học:

- Để có thể phòng ngừa hoặc kiểm soát rủi ro, người ta đã xây dựng một hệ thống các chỉ tiêu kinh tế, được sử dụng như một thước đo mức độ rủi ro, giúp người quản lý và điều hành có thể dự báo, nhận định tình hình, đề ra các giải pháp xử lý kịp thời.

- Để có thể xử lý được các rủi ro, người ta cũng xây dựng những biện pháp nghiệp vụ như một công cụ để xử lý bằng cách trích từ chi phí nghiệp vụ để phòng ngừa rủi ro. Với các khoản trích này được tích lũy trong một thời gian, đã giúp NH có đủ nguồn lực vật chất để xử lý khi rủi ro xảy ra. Tuy nhiên, giải pháp này cũng chỉ là giải pháp “tự giúp mình” để xử lý các khoản cho vay ra nhưng không thu hồi nợ được...

- Còn một khả năng bất trắc nữa có thể xảy ra là: Có thể, có một lúc nào đấy, có một NH nào đấy, do điều hành chưa tốt hoặc do một lý do nào đấy nên khả năng thanh toán bị đe dọa hoặc mất khả năng thanh toán, lúc đó không thể tự mình có đủ lực để thực hiện chi trả cho người gửi, cần có sự hỗ trợ từ bên ngoài. Vì vậy, bên cạnh hoạt động của hệ thống NH, một hệ thống mang tính chất là một tổ chức với chức năng là “bảo hiểm tiền gửi” cho khách hàng ra đời, sẽ hỗ trợ cho NH khi tình huống xảy ra. Nhưng quan trọng hơn là có bảo hiểm tiền gửi sẽ tạo niềm tin cho khách hàng của NH, giúp NH hàng tăng thêm uy tín và thuận lợi trong hoạt động.
 

2. Nhớ lại mười năm trước đây, hoạt động NH thật “cô đơn”: Chưa có hệ thống đánh giá rủi ro đầy đủ, chưa được phép trích phòng ngừa rủi ro, cũng chẳng có một “đồng nghiệp bảo hiểm” nào đứng bên cạnh để hỗ trợ khi có sự cố xảy ra.

Tôi nhớ lại một thời xử lý sự đổ vỡ của Quỹ tín dụng (những năm đầu thập kỷ 90), tiếp đến xử lý 1-2 NH cổ phần có vấn đề, sao mà gian nan, khó khăn thế, chỉ cần 140 tỷ đồng để xử lý nhưng không biết lấy đâu ra.

Thế rồi cuộc sống cũng mách bảo chúng ta phải làm gì. Từ giữa những năm 1990, trong muôn vàn khó khăn thử thách, từng bước đi như dò đá dưới sông, nhưng Ban Lãnh đạo NHNN đã xúc tiến những đợt nghiên cứu lập dự án về trích phòng ngừa rủi ro; giao nhiệm vụ cho hiệp hội và vụ chức năng NHNN nghiên cứu về mô hình bảo hiểm tiền gửi; giao thanh tra NHNN nghiên cứu xây dựng và hoàn chỉnh hệ thống các chỉ tiêu đánh giá,... và thế rồi cùng với các giải pháp khác được hình thành, bảo hiểm tiền

gửi được ra đời, một tin vui đối với người gửi tiền, giúp người gửi tiền yên tâm hơn khi gửi tiền vào NH. Còn đối với hệ thống NH, từ nay, NH không còn “cô đơn” nữa, trên bước đường đi của mình, đã có một người bạn (bảo hiểm tiền gửi), lại có một cái gậy (trích phòng ngừa rủi ro), có thêm một cái thước để đo, để phát hiện sớm các rủi ro có thể xảy ra (hệ thống các chỉ tiêu an toàn hệ thống). Hoạt động NH thật yên tâm và tăng thêm uy tín với khách hàng nếu NHTM nào có tham gia bảo hiểm tiền gửi.
 

3. Tuy thời gian ngắn, nhưng 5 năm qua Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (BHTGVN) đã làm được nhiều việc: đã xây dựng được một hệ thống tổ chức tương đối hoàn chỉnh; có chi nhánh ở nhiều tỉnh và thành phố; đã xây dựng được một hệ thống văn bản pháp lý cho hoạt động của mình; đã “ra tay” thể hiện và khẳng định vị trí của mình qua những đợt xử lý thực tế. Kết quả những hoạt động đó đã khẳng định sự ra đời mô hình và chức năng của BHTG là đúng đắn và rất cần thiết đối với đòi hỏi của xã hội ngày càng phát triển cao.
 

4. Tuy nhiên, so với yêu cầu thì sự phát triển của BHTGVN còn nhỏ bé. So với các tổ chức BHTG của các nước phát triển thì BHTGVN chậm phát triển và chưa thực hiện hết các chức năng của một cơ quan BHTG.

Sau khủng hoảng kinh tế khu vực ASEAN, tôi có dịp đi khảo sát tại Hàn Quốc và Thái Lan. Tôi nhận thấy các nước đã cải tiến và xây dựng một hệ thống các cơ quan hoạt động bên cạnh NHTM và NHTW để làm lành mạnh hoạt động NH, giúp NH xử lý các khó khăn một cách hiệu quả hơn. Hệ thống đó là:

- Thành lập một Uỷ ban kiểm tra trong các lĩnh vực tài chính, NH, chứng khoán, độc lập với các cơ quan Bộ Tài chính, NHTW và Uỷ ban chứng khoán Nhà nước để thực hiện thanh tra đối với Bộ Tài chính, NHTM, Sở Giao dịch chứng khoán.

- Thành lập và nâng cao hơn nữa vị thế của BHTG. Tham gia vào quá trình cơ cấu lại hệ thống NHTM. Cơ quan BHTG này còn được Chính phủ giao nhiệm vụ huy động trái phiếu Chính phủ để cấp vốn cho các NHTM (Quốc hữu hóa các NH tư nhân khi gặp khó khăn) khi NHTM được “bơm” thêm vốn và được xử lý các khoản nợ (nhờ AMC) trở thành NH tốt, Chính phủ lại tư nhân hóa” để lấy tiền trả lại cho người mua trái phiếu.

- Thành lập các ACM để xử lý các tài sản của các NHTM.

Với kết quả hoạt động của 3 tổ chức này đã giúp hệ thống NH Hàn Quốc mau chóng khắc phục khó khăn, mau chóng được củng cố sắp xếp lại để trở thành NH vững mạnh hơn.
 

5. Vì vậy, BHTG cần phải phát triển mạnh mẽ hơn nữa. Một trong các giải pháp quan trọng là phải tạo hành lang pháp lý đầy đủ cho hoạt động của BHTG. Tôi nghĩ, cần phải có một đạo luật quy định về BHTG, hoạt động, tổ chức, chức năng, quyền hạn, trách nhiệm, năng lực về tài chính,... để BHTG có căn cứ pháp lý phát triển và đủ sức đáp ứng được yêu cầu của hệ thống NHTM ngày càng phát triển